A Comparative Study of Some of the Leading Music Systems of the 15th, 16th, 17th & 18th Centuries c14: Sangeeta Saramrita

A Comparative Study of Some of the Leading Music Systems of the 15th, 16th, 17th & 18th Centuries c14

Language: English

Sangeeta Saramrita

c14.1

This work was written by the Maharaja Tulajirao Bhonsle of Tanjore. You all know that Tanjore was formerly ruled by a Mahratta belonging to the family of the Maharaja Shivaji. The date, therefore, of the Sangeeta Saramrita will not be difficult to determine. It is said to be 1783 A.D. or thereabouts. Sangeeta Saramrita deals with the southern system of music, and its shuddha scale, is therefore, the Mukhari scale, or the present Kanakangi. I have already stated the Hindusthani notes corresponding to the shuddha notes of the Karnatik system. In the Swaradhyaya, Tulajirao brings in many of the details described by Pandit Sharangdeva in his Sangeeta Ratnakara, without adding, which is unfortunate, any reason or explanation for the procedure. The sruti, swara, grama, murchhana, tana, alamkara, jati, chapters are all brought in more or less in the language of Sharangdeva After that the author abruptly begins as follows:—

c14.2

प्रत्येकथ्य रागाणां मेलमादौ निरूप्यते ।
रागाः सम्यक् निरूप्यते उदाहरणपूर्वकम् ॥
मेलज्ञानं विना मेलजन्यं ज्ञातुं न शक्यते ।
तस्मान्मेल प्रबोधाय तत्स्वरूपं प्रदर्शते ॥

c14.3

After that comes in the मेलप्रक्रिया

c14.4

षड्ज आद्यस्तदुपरि चत्वारः क्रमशः स्वराः ।
ऋषभस्थानकादापि गंधारस्थानकाद्यते ॥
आद्यस्तत्र न गंधारश्चतुर्थः ऋषभो न हि ।
ऋषभपि गंधारो द्वितीयश्रुतीयकौ ॥
प्रथमादित्रय ह्यत्र भवेत्पमसंज्ञकम् ।
द्वितीयादि त्रय चात्र भवेत्पधारसंज्ञितम् ॥

c14.5

It will be easily seen that the author here follows the process laid down by Pandit Vyankata Makhi for obtaining his seventy-two melas from the 12 swaras of the scale Tulajirao has also the same idea of the scale That the author knew about the Chaturdandi is seen from the following reference by him to that work:—

c14.6

चतुरंदिप्रकाशिकाकारस्तु एवं लक्ष्यलक्ष्मव्यवहारानुबंधेन शड्जग्रामलक्षणं प्रपञ्चयन्, अत्रैव म
मध्यप्रायविभाजकपंचमस्य स्वोपात्यस्यैव षड्जभावे क.क.विस्तारलक्षणं प्रपञ्चयन्,
पचममप्यमः ” इतिप्यहंयुपचितम् । यद्यप्रकारदण्डि लक्षणं विनापि तत्तत्स्वराणां
योगादर्शनात् बहुप्रमाण एव मध्यमादिश्रुतिषु अष्टमश्रुतिषु च तत्तत्स्वराणां स्थितं
पंचममप्यमेन सह शुद्धपंचमस्य प्रयोगदंशात् सिद्धपंचमस्य इति प्रपञ्चितम् ।

c14.7

This was also the argument of Vyankata Makhi when he used the expression षड्जमध्यम. The author then gives the shuddha notes as follows:—

c14.8

षड्जादः शुद्धदाः स्युः षड्जग्रामे ।
टटपदस्तथा शुद्धः रलौ स्युः ॥
साधारण्यात् तदादिषु स्वरौ स्युः ।
पंचमादौ विधीयन्तेऽत्र ॥

c14.9

कैशिक्याख्यनिषादश्च काकल्याख्यनिषादकः । पंचैते विकृताः शुद्धैः स्वरैर्द्वादश कीर्तिताः ॥

c14.10

Then come the optional names for some of the vikrita notes.

c14.11

विहाय स्वरसंज्ञा ये स्वरा अन्योन्यसंज्ञिकाः ।
तेषां नामान्तराणयत्र विहितानीह तद्यथा ॥
शुद्ध गांधार एवायं पंचश्रुत्युपमाह्वयः ।
साधारणख्यगांधारः षट्श्रुत्युपमसंज्ञकः ॥
तथा शुद्धनिषादोऽपि स्यात्पंचश्रुतिधैवतः ।
स्यात् कैशिकनिषादोऽपि तथा षट्श्रुतिधैवतः ।
लक्ष्यानुसारस्त्वेतत् लौकिकं सुखबोधकम् ॥

c14.12

On the possible number of melas, and on the selection of only the useful ones from among them, Tulajirao Maharaj says :—

c14.13

मेला बहुविधास्तत्र द्विसप्ततिरितिस्फुटम् ।
निरूपयति तद्भेदान् चतुर्दशदिप्रकाशिका ॥
एकोनविंशतिस्तत्र तेनैव समुदाहृताः ।
इत्येवं विविधा मेलाः प्रस्तारपरिभाषया ।
उन्नीतास्तेन तत्रेति त्यक्त्वा तानप्रसिद्धान् ॥

c14.14

The author of the Saramrita enumerates the following thatas as useful for the classification of his ragas.

c14.15

तत्र श्रीरागमेलोऽथ शुद्धनाट्याश्च मेलकः ।
ततो मालवगौलस्य वेलावल्याश्च मेलकः ॥
वराळीमेलरामक्रीरागमेलौ ततः परम् ।
शंकरा भरणाख्यस्य मेलः स्यात्तदनन्तरम् ॥
कांभोजीरागमेलः स्याद्भैरव्या मेलकस्ततः ।
मुखारीमेलको वेगवाहिन्याश्चैव मेलकः ॥
सिंधुरामक्रियामेलो हेजिन्जीमेलकस्ततः ।
मेलः सामवराळ्याख्यरागस्यातः परं मतः ॥
वसंतभैरवीमेलो भिन्नषड्जस्य मेलकः ।
देशाक्षीरागमेलोऽथ छायानाटस्य मेलकः ॥
सारंगरागमेलश्च तोडीमेलस्ततः परम् ।
कल्याणीरागमेलश्चेत्येकविंशतिरीरिताः ॥

c14.16

मेलनामानि ।

c14.17

१ श्री २ शुद्धनाट ३ मालवगौल ४ बेलावली ५ वराळी ६ रामक्री ७ शंकरभरण ८ कांबोजी ९ भैरवी १० मुसारी

c14.18

११ वेगवाहिनी १२ सिंधुरामक्री १३ हेजिजि १४ सामवराळी १५ वसंतभैरवी १६ मिश्रपङ्क १७ देशाक्षी १८ ध्यानाट १९ सारंग २० तोडी २१ कल्याणी

c14.19

Each mela is then duly defined thus :-

c14.20

मेलारुवेषु रागेषु धीरागोडव चिरंतनैः । ग्रामराग इति प्रोक्तो रागमितिकैमन ॥ धीरागः परिपूर्णः सम्रहांसन्यासयुतः । गेयः सायान्हसमये ह्यय तानविवर्जितः ॥ शुद्धाः स्युः समपाः पंचश्रुतीक्रममेवति । साधारणस्यगाधारः कैश्चिव्यासयनिवादकः ॥

c14.21

This is practically the Kaphi Thata of the Hindusthani musician. In the southern presidency Shri Raga is still sung with these notes. Our Kaphi Thata, as you have seen, corresponds with their, खरहरप्रिया Thata. I shall not trouble you with the Sanskrit descriptions of the remaining Thatas. Tulojirao Bhonsle was a faithful follower of Vyankata Makhi and the Shruti Swara chart given for the Chaturdandi prakasika will be a good guide to the Shrutis and Swaras of the Sangeet Saramrit. The अन्यराग of Shri Thata will be of some interest to the Hindusthani musicians also The twenty-one thalas of Tulajirao may be written with their Swaras thus:—

c14.22

c14.23

Janak melas, and the janya ragas.

c14.24

| १ श्रीमेल | १ कनरगौळ, २ देवगांधार, ३ सालंगभैरवी, ४ शुद्धदेशी, ५ माधवमनोहरी, ६ मध्यमग्राम, ७ सैंधवी, ८ हुसैनी, ९ धीरजनी, १० मालवश्री, ११ देवमनोहरी, १२ जयंतसेन, १३ मणिरंग, १४ मध्यमादि, १५ शुद्धन्यासी |
| २ शुद्धनाट | १ शुद्धनाट, २ उदयराविचंद्रिका (described as टक्क भाषा) |
| ३ मालवगौड | १ मालवगौड, २ सालंगनाट, ३ आर्द्रदेश, ४ छायागौळ, ५ टक्क, ६ गुर्जरी, ७ गुंडक्री, ८ फलमंजरी, ९ नादरामक्री, १० सौराष्ट्री, ११ मंगलकौशिक, १२ मेचबौळी, १३ मागधी, १४ गौरीमनोहरी, १५ मारुव, १६ गौळीपंतु, १७ सावेरी, १८ पूर्वी, १९ विभास, २० गौळ, २१ ललित, २२ पाडी, २३ कनरबंगाल, २४ मल्हरी, २५ पूर्णपंचम, २६ बहुली, २७ शुद्धसावेरी, २८ मेघरजनी, २९ रेवगुप्ति, ३० मालवी. |
| ४ वेलावली | १ वेलावली. |
| ५ वराळी | १ वराळी ( भाषाराग of भिन्नपंचम ) |

c14.25

| ६ सुदरामक्री | १ सुदरामक्री ( a क्रियाराम ), २ दीपक |
| ७ संकराभरण | १ संकराभरण, २ आरभी, ३ शुद्धवसंत, ४ सरस्वतीमनोहरी, ५ पूर्वगौळ, ६ नारायणी, ७ नारायणदेशाक्षी, ८ सामंत, ९ कुर्जी, १० पूर्णचंद्रिका, ११ सुमुखि, १२ हुलाहु (?), १३ गौतमहार, १४ केदार, १५ विलहरी |
| ८ कांबोदी | १ कांबोजी, २ नारायणगौड, ३ केदारगौड, ४ वडहंस, ५ नागध्वनि, ६ छायातरंगिणी, ७ ईशमनोहरी, ८ यदुकुलकांबोजी, ९ नाटकुर्जी, १० कन्नड, ११ नटनारायण, १२ आंधाली, १३ साम, १४ मोहन, १५ देवक्री, १६ मोहनकल्याण |
| ९ भैरवी | १ भैरवी, २ अहीरी, ३ घंटारव, ४ इंदुघंटारव, ५ रीतिगौड, ६ आनंदभैरवी, ७ हिंदोलवसंत, ८ आमेरी, ९ धन्यासी, १० नागंधारी, ११ हिंदोल |
| १० मुसारी | १ मुसारी (This is the same as the Raga शुद्धसाधारित of sharangdeva, says Tulajirao. He does not give reasons though) |

c14.26

Tulajirao explains the statement thus —

c14.27

सर्वेपुरागमेलेषु मुसारीमेल आदिक: ।
शुद्ध: सप्तस्वरयुतो मुसारीमेल ईरित: ॥
षड्जभृतनुभैव षड्जमध्यमपंचमा: ।
द्वेनिषादगंधारौ त्रिश्रुतिपंचमै: ॥
शुद्धा इत्युत्तसंस्थाश्चतुतिका: गाद्रे: क्ष: ।
अरिममेले मुसारीश्चाप्यष्टस्वर: ॥
लोकप्रसिद्धनामानि सार्पाष्टस्वरसंज्ञक: ।
शुद्धसाधारित इति दुर्दैवेन विनिर्मित: ।
रागेकरामगावादिर्विशिष्ट: कल्पित: ।
विनिवृधमपि: कल्पित: ।

c14.28

This is certainly no sufficient reason for the same. What were the seven shuddha ragas of Tulajirao? An important question Tulajirao pays no heed to. He takes it for granted that his own Shuddha Ragas are the same as Sharangdeva, also.

c14.29

c14.30

(About 106 Ragas in all.)

c14.31

In my opinion a happy fusion between the two great music systems of the country is most desirable. When it comes on the Hindusthani system will be considerably enriched. Hundreds of beautiful Ragas can be reintroduced here into our system by our leading living experts. The Southern System again will have an opportunity of adopting our northern graces in the Vadi, Samvadi, rules and thereby of making its music much more interesting. All this however, will be the province of Bhavi Sangeet and thus beyond the province of this paper.

Linked texts (2)

Saṅgītaratnākara — Śārṅgadeva, Sanskrit
Caturdaṇḍīprakāśikā — Veṅkaṭamakhin 1620, Sanskrit