Vastu-shastra (Vol. I: Hindu Science of Architecture; Vol. II: Hindu Canons of Iconography and Painting) v1.c64.6

v1.c64.6

देशश्च देशभूयश्च समासात् तत्र संस्मृतौ ।
संख्यां च तद्विभागंश्च प्रोच्यन्तेऽत्राहितः शृणु ॥
देशः स्याज्जाङ्गलानूपसाधारणतया त्रिधा ।
त्रिविधस्याप्यथैतस्य यथावल्लक्षणं कथ्यते ॥
दूरोन्मीरिगिरिप्रायो ह्रस्ववृक्षकिशास्तृणः ।
रूक्षोष्णखरडूपवनः प्रचुरप्रदरः प्रभुः जाङ्गलः ॥
निम्नो भूरिजलः स्निग्धो बहुमत्स्यानिषो हिमः ।
स्यादानूपः सरित्प्रायः स्निग्धोच्छ्रितबहुद्रुमः ॥
यः पुनर्निविशीतोष्णः स्याद् देशद्वयलक्षणः ।
स साधारण इत्युक्तो देशो देशविशारदैः ॥
जाङ्गलादिषु देशेषु त्रि(पुरयोर्ध्वन्ध्ये)षु स्वलक्षणैः ।
युक्ताः षोडश विज्ञेया भूमयः प्रविभागतः ॥
बालिपस्वामिनी भोग्या सीमागोचरपक्षियी ।
अपाश्रयवती कान्ता प्रनित्यात्मप्रतारिणी ॥
वणिग्प्रसाधिता द्रव्यसम्पन्नामित्रघातिनी ।
अश्रेणीसुलभा शस्यसम्पन्ना देवमातृका ॥
धान्या हस्तिवनोपेता सुरक्षा चेति षोडश ।
भुवः संज्ञाभिरुद्दिष्टा लक्षणान्यथ कथ्यते ॥