Vastu-shastra (Vol. I: Hindu Science of Architecture; Vol. II: Hindu Canons of Iconography and Painting) v2.c84.39

v2.c84.39

अथ प्रत्यङ्गविभागो भवति तत्र द्वादशाङ्गुलपरीणाहो मूर्धा । चतुरङ्गुलोच्छ्रायमष्टाङ्गुलं ललाटम् । शङ्खौ चतुरङ्गुलौ द्व्यङ्गुलोच्छ्रायौ पञ्चाङ्गुलौ गण्डौ चतुरङ्गुलो हनुः । द्व्यङ्गुलौ कर्णौ चतुरङ्गुलोच्छ्रायौ । कर्णमध्याङ्गुलं तद्रन्ध्रमुदकम् । पालिरनियमेन । (कर्णस्य लुटिकापालिः) नासा चतुरङ्गुला अग्रे द्व्यङ्गुलोच्छ्राया त्रिकायामा च नासा-पुटावंगुलीविस्तारौ द्विगुणद्विगुणायामौ । नासौष्ठमध्यमर्धाङ्गुलम् । ओष्ठश्चाङ्गुलः । चतुरङ्गुलायाममास्यम् । अधरोङ्गुलं द्व्यङ्गुलं चिबुकम् । चत्वारिंशद्दन्ताः । नेष्वष्टौ दंष्ट्राः । अर्धाङ्गुलोच्छ्रिता दन्ताः । अङ्गुलद्वादशभागिका दंष्ट्रा । अङ्गुलविस्तृते त्र्यङ्गुलायामे नेत्रे । नेत्रत्रिभागं कृष्णमण्डलम् । पञ्चभागास्तारा । अर्धाङ्गुलिविस्तृते त्र्यङ्गुलायामे ध्रुवौ । तयोर्द्वचङ्गलमन्तरम् । चतुरङ्गुलं नेत्रान्तकर्णविवरम् । दशाङ्गुल-विस्तृता ग्रीवा । एकविंशत्यङ्गुलपरिणाहा षोडशाङ्गुलं स्तनान्तरम् । षडङ्गुलं स्तन-जत्र्वन्तरम् । षोडशबाहुमूलपरिणाहः । द्वादशाग्रे सप्ताङ्गुलं करतलम् । पञ्चाङ्गुलं विस्तृतं पञ्चाङ्गुलप्रमाणा मध्यमिका । तत्पूर्वदलहीना प्रदेशिनी । तत्तुल्या चानामिका । तत्परिहीना कनिष्ठिका सर्वाः समत्रिभागपर्वाः । पर्वाधी नखाः । त्र्यङ्गलमङ्गुष्ठं द्विपर्वः । जठरपरिणाहो द्वाचत्वारिशांगुलः । वेद्यप्रमाणाभ्य मङ्गुलं नाभिः । कटिरष्टादशां-गुला विपुला । तत्परिधिश्चत्वारिंशत् । चतुरङ्गुलविस्तृतौ वृषणौ । षडङ्गुलं तावत्परिणाहं मेढ्रम् । तन्मध्यत ऊरू चतुरङ्गुलौ । तद्विगुणपरिणाहाङ्गुलत्रिपुले जानुनी । तत्त्रिगुणपरिणाहं जङ्घाग्रम् । पञ्चाङ्गुलं चतुर्दशपरिणाहं द्वादशदीर्घौ षडङ्गुलविस्तृतौ पदौ त्रिकायताङ्गुष्ठौ । अङ्गुष्ठतुल्या प्रदेशिनी । तदष्टांशोनाः शेषाः । अङ्गुलचतुर्भाग-होनोऽङ्गुष्ठनखः । तदर्धप्रमाणं प्रदेशिन्याः । तदष्टभागः शेषाणाम् । सर्वपादमङ्गुल-मष्टाङ्गुलोत्सेधः । त्र्यङ्गुले पाष्णी, चतुरङ्गुलोच्छ्रायौ इति हंसप्रमाणं भवति । भवन्ति चात्र । शेषाणां पार्थिवेन्द्राणां मानं युक्त्या प्रकल्पयेत् अनेनैवानुसारेण स्वमानस्यास्रारतः ।