History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v6.c82.34

v6.c82.34

⁶⁶⁶ अत्र चोदयन्ति । काले सति त्रैकाल्य चिन्त्यम् । स एव तु दुरुपपादः, तदभावे कस्य वर्तमानादिविभागो निरूप्यते । न तावद् गृह्यते काल. प्रत्यक्षेण घटादिवत् । चिरक्षिमादि-बोधोपि कार्यमात्रावलम्बनः ॥ 'यदि त्येको विभुर्नित्यः कालो द्रव्यात्मनो मतः । अतीतवर्तमानादि-भेदव्यवहृतिः कुत ॥ एवमाक्षिप्ते सति, प्रत्यक्षगम्यतामेव केचित्कालस्य मन्वते । विशेषणतया कार्य-प्रत्यये प्रतिभासनात् ॥ क्रमेण युगपत्क्षिप्रंचिरात्कृतमितिदृशः । प्रत्यया नावकल्पन्ते कार्यमात्राव-लम्बना ॥ अनुमेय एव कालः । अप्रत्यक्षस्वभावेन न च कालरूप नास्तिता । युक्ता पृथिव्यधोभाग-चन्द्रम परभाघवत् ॥ तस्मादस्ति युगपदादिग्यवहारहेतुः कालः । तस्मादेकोऽप्ययं कालः क्रियाभेदाद् विभिद्यते ॥ न्यायमञ्जरी (K. S S., 1936) pp. 123-127.