History of Dharmashastra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) v6.c82.38

v6.c82.38

667a क्षणतत्क्रमयोः संयमाद्विवेकजं ज्ञानम् । योगसूत्र III.52; भाष्य on this is. यथा अपकर्षपर्यन्तं द्रव्यं परमाणुःएवं परमापकर्षपर्यन्त कालः क्षणो यावता वा समयेन चलितः परमाणुः पूर्वदेशं जहात्युत्तरदेशमुपसपद्येत स कालः क्षण तत्प्रवाहाविच्छेदस्तु क्रम. क्षणतत्क्रमयोर्नास्ति वस्तुसमाहार इति। बुद्धिसमाहारो मुहूर्ताहोरात्रादयः । स खल्वयं कालो वस्तुशून्योऽपि बुद्धिनिर्माणशब्दज्ञानानुपाती लौकिकानां व्युत्थितदर्शनानां वस्तुस्वरूप इवावभासते । क्षणस्तु वस्तुपतित क्रमावलम्बी । क्रमश्च क्षणानन्तर्यात्मा तं कालविद काल इत्याचक्षते योगिनः । न च द्वौ क्षणौ सह भवत । क्रमश्च न द्वयो. सहभूतयोरसम्भवात् पूर्वस्मादुत्तरस्य भाविनो यदानन्तर्यं क्षणस्य स क्रमः । तस्माद्वर्तमान एवैकः क्षणः न पूर्वोत्तरक्षणा सन्तीति तत्नान्नास्ति तत्समाहार । ये तु भूतभाविन क्षणास्ते परिणामान्विता व्याख्येयास्तेनैकेन क्षणेन कृत्स्नो लोक परिणाममनुभवति तत्क्षणोपारूढा खल्वमी सर्वे धर्मास्तयो क्षणतत्क्रमयो सयमत् तयो साक्षात्करणे ततश्च विवेकजं ज्ञानं प्रादुर्भवति ॥ विवेक in the सूत्र means प्रकृतिपुरुषविवेक