Rasasudhakara 4.2643.1

4.2643.1

aṅgayoraṅgino vṛddhau bhavedekatra saṅgatiḥ
‘kastūryā tatkapoladvayabhuvi makarīnirmitau prastutāyāṃ
nirmitsūnāṃ svavakṣasyatiparicayanāt tvatpraśastīrupāṃśu
vīraśrīśiṅgabhūpa ! tvadarimahibhujāṃ rājyalakṣmīsapatnīmānavyājena lajjāṃ sapadi vidadhate svāvarodhāḥ pragalbhāḥ||’
atra pratināyakagatayoḥ śṛṅgārabībhatsayornāyakagatavīrarasāṅgatvādekatra samāveśo na doṣāya
nanvatra śatrūṇāṃ svavakṣasi nāyakabirudavilekhanena jīvitāntanirmitsayā janitā nijajīvitajugupsā svāvarodhasānnidhyādibhiruddīpitā lajjānumitairnirvaidadainyaviṣādādibhirupacitā tadanumitaireva mānasikakutsādibhirabhivyaktā satī
nāyakagataṃ śaraṇāgatarakṣālakṣaṇaṃ vīraṃ puṣṇātīti pratīyate
na punaḥ pratināyakagatasya śṛṅgārasya nāyakavīropakaraṇatvam
ucyate | nāyakakṛpākaṭākṣaprasādasthirīkṛtarājyānāṃ pratināyakānāṃ tādṛśā vinodāḥ sambhaveyuḥ, nānyatreti tasya śṛṅgārasya nāyakavīropakaraṇatvaṃ birudadhāraṇādiparicayena rājyalakṣmīsapatnīpadaprayogeṇābhivyajyate
atha rasābhāsaḥ —
tathāca bhāvaprakāśikāyāṃ —
‘śṛṅgāro hāsyabhūyiṣṭhaḥ śṛṅgārābhāsa īritaḥ
hāsyo bībhatsabhūyiṣṭho hāsyābhāsa itīritaḥ
vīro bhayānakaprāyo vīrābhāsa itīritaḥ
adbhutaḥ karuṇāśleṣādadbhutābhāsa ucyate
raudraḥ śokabhayāśleṣād raudrābhāsa itīritaḥ
karuṇo hāsyabhūyiṣṭhaḥ karuṇābhāsa ucyate
bībhatso'dbhutaśṛṅgārī bībhatsābhāsa ucyate
sa syād bhayānakābhāso raudravīropasaṅgamāt ||'
iti | atra śṛṅgārarasasyārāgādanekarāgāt tiryagrāgānmleccharāgācceti caturvidhamābhāsabhūyastvam
tatrārāgastvekatra rāgābhāvaḥ, tena rasasyābhāsatvaṃ yathā—