Pramāṇa · Search · About · API

Lingadisangraha / Trikanda 6.1-2

Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa 6.1-2

Language
Sanskrit

6.1-2.1

Place
caṣako 'strī pānapātraṃ, sarako 'pyanutarpaṇam
44 dhūrto 'kṣadevī kitavo 'kṣadhūrto dyūtakṛt samāḥ
syur lagnnakāḥ pratibhuvaḥ, sabhikā dyūtakārakāḥ
45 dyūto 'striyāmakṣavatī kaitavaṃ paṇa ityapi
paṇo'kṣeṣu glaho, 'kṣās tu devanāḥ pāśakāś ca te
46 pariṇāyas tu śārīṇāṃ samantāt nayane'striyām
aṣṭāpadaṃ śāriphalaṃ, prāṇivṛttaṃ samāhvayaḥ
47 uktā bhūri-prayogatvādekasmin ye 'tra yaugikāḥ,
tāddharmyādanyato vṛttāvūhyā liṅgā'ntare 'pi te
1 viśeṣya-nighnaiḥ saṃkīrṇair nānārthairavyayairapi
liṅgā''di-saṃgrahair vargāḥ sāmānye varga-saṃśrayāḥ
2 strī-dārā''dyair yad viśeṣyaṃ yādṛśaiḥ prastutaṃ padaiḥ
guṇa-dravya-kriyā-śabdās tathā syus tasya bhedakāḥ
3 sukṛtī puṇyavān dhanyo, mahecchas tu mahāśayaḥ
hṛdayāluḥ suhṛdayo, mahotsāho mahodyamaḥ
4 pravīṇe nipuṇā'bhijña-vijña-niṣṇāta-śikṣitāḥ
vaijñānikaḥ kṛtamukhaḥ kṛtī kuśala ityapi
5 pūjyaḥ pratīkṣyaḥ, sāṃ Shayikah saṃśayāpannamānasaḥ
dakṣiṇīyo dakṣiṇārhas tatra dākṣiṇya ityapi
6 syur vadānya-sthūlalakṣya-dānaśauṇḍā bahuprade
jaivātṛkaḥ syādāyuṣmānantarvāṇis tu śāstravit
7 parīkṣakaḥ kāraṇiko, varadas tu samarddhakaḥ
harṣamāṇo vikurvāṇaḥ pramanā hṛṣṭamānasaḥ
8 durmanā vimanā antarmanāḥ, syādutka unmanāḥ
dakṣiṇe saralodārau, sukalo dātṛbhoktari
9 tatpare prasitā''saktāviṣṭāthòdyukta utsukaḥ
pratīte prathita-khyāta-vitta-vijñāta-viśrutāḥ
10 guṇaiḥ pratīte tu kṛtalakṣaṇā''hṛtalakṣaṇau
ibhya āḍhyo dhanī, svāmī tvīśvaraḥ patirīśitā
11 adhibhūr nāyako netā prabhuḥ parivṛḍho 'dhipaḥ
adhikardhiḥ samṛddhaḥ syāt, kuṭumbavyāpṛtas tu yaḥ

6.1-2.2

12 syāda̱bhyāgārikas tasminnupādhiśa ca pumānayam
varā'ṅga-rūpopeto̱ yaḥ siṃhasaṃhanano hi saḥ
13 nirvāryaḥ kārya-kartā yaḥ saṃpannaḥ sattva-saṃpadā
avāci mūko, 'tha manojavasaḥ pitṛsaṃnibhaḥ
14 satkṛtyā'laṅkṛtāṃ kanyāṃ yo dadāti sa kūqudaḥ
lakṣmīvām̐l lakṣmaṇaḥ śrīlaḥ śrīmān, snigdhas tu vatsalaḥ
15 syād dayāluḥ kāruṇikaḥ kṛpāluḥ sūrataṃḥ samāḥ
svatantro 'pāvṛtaḥ svairī svacchando niravagrahaḥ
16 paratantraḥ parādhīnaḥ paravān nāthavānapi
adhīno nighna āyatto 'svacchando gṛhyako 'pyasau
17 khalapūḥ syād bahukaro, dīrghasūtraś cirakriyaḥ
jālmo 'samīkṣyakārī syāt, kuṇṭho mandaḥ kriyāsu yaḥ
18 karmakṣamo 'laṅkarmīṇaḥ, kriyāvān karmasūdyataḥ
sa kārmaḥ karmaśīlo yaḥ, karmaśūras tu karmaṭhaḥ
19 bharaṇyasuk karmakaraḥ, karmakāras tu tat-kriyaḥ
apasnāto mṛtasnāta, āmipāśī tu śauṣkulaḥ
20 bubhukṣitaḥ syāt kṣudhito jighatsuraśanāyitaḥ
parānnaḥ parapiṇḍādo, bhakṣako ghasmaro 'dmaraḥ
21 ādyūnaḥ syādaudariko vijigīṣā-vivarjite
ubhau tvātmambhariḥ kukṣimbhariḥ svodara-pūrake
22 sarvānnīnas tu sarvānnabhojī, gṛdhnas tu gardhanaḥ
lubdho'bhilāṣukas tṛṣṇak, samau lolupa-lolubhau
23 sonmādas tūnmadiṣṇuḥ syādvinītaḥ samuddhataḥ
matte śauṇḍotkaṭa-kṣībāḥ, kāmuke kamitā 'nukaḥ
24 kañraḥ kāmayitā 'bhīkaḥ kamanaḥ kāmano'bhikaḥ
vidheyo vinayagrāhī vacanesthita āśravaḥ
25 vaśyaḥ praṇeyo, nibhṛta-vinīta-praśritāḥ samāḥ
dhṛṣṭe dhṛṣṇag viyātaś ca, pragalbhaḥ pratibhānvite
26 syādadhṛṣṭe tu śālīno, vilakṣo vismayānvite
adhīre kātaras, traste bhīru-bhīruka-bhīlukāḥ
27 āśaṃsurāśaṃsitari, gṛhyālur grahītari

6.1-2.3

śraddhāluḥ śraddhayā yukte, patayālur tu pātuke
28 lajjāśīle 'patrapiṣṇur, vandārurabhivādake
śarārur ghātuko hiṃsraḥ, syād varddhiṣṇus tu varddhanaḥ
29 utpattiṣṇus tūtapatitā, 'laṅkariṣṇus tu maṇḍanaḥ
bhūṣṇur śvaviṣṇur bhavitā, varttiṣṇur vartanaḥ samau
30 nirākariṣṇuḥ kṣipnuḥ syāt, sāndrasnigdhas tu meduraḥ
jñātā tu viduro vindum, vikāsī tu vikasvaraḥ
31 visṛtvaro visramaraḥ prasārī ca visāriṇi
sahiṣṇuḥ sahanaḥ kṣantā titikṣuḥ kṣamitā kṣamī
32 krodhano 'marṣaṇaḥ kopī, caṇḍas tvatyantakopanaḥ
jāgarūko jāgaritā, ghūrṇitaḥ pracalāyitaḥ
svaprak śayāluṅ nidrālur, nidrāṇa-śayitau samau
parāṅmukhaḥ parācīnaḥ, syādavāṅapyadhomukhaḥ
devānañcati devryaṅ, viṣvagyaṅ viṣvagañcati
yaḥ sahā'ñcati sadhyaṅ sa, sa tiryaṅ yas tiro'ñcati
vadmo vadāvado vaktā, vāgīśo vākpatiḥ samau
vācoyuktipaṭur vāgmī, vāvadūko 'tivaktari
syāj jalpākas tu vācālī vācāṭo bahugahyaivāk
durmukhe mukharā'vaddhamukhau, ślakṣṇaḥ priyaṃvade
lohalaḥ syādasphuṭavāg, gayaivādī tu kadradaḥ
samau kuvāk-kucarau, syādasaumyasvaro 'svaraḥ
khaṇaḥ śabdanī, nāndīvādī nāndīkaraḥ samau
jaḍo 'jña, eḍmūkas tu vaktuṃ śrotuma-śikṣite
tūṣṇīṃśīlab tu tūṣṇīko, nagno'vāsā digambare
niṣkāsito 'vakṛṣṭaḥ syādapadhvastas tu dhikkṛtaḥ
āttagarvo 'bhibhūtaḥ syād, dāpitaḥ sādhitaḥ samau
pratyādiṣṭo nirastaḥ syāt pratyākhyāto nirākṛtaḥ
nikṛtaḥ syād viprakṛto, vipralabdhas tu vañcitaḥ
manohataḥ pratihataḥ prativaddho hataś ca saḥ
adhikṣiptaḥ pratikṣipto, vaddhe kīlita-saṃyatau
āpanna āpatprāptaḥ syāt, kāndiśīko bhayadrutaḥ

6.1-2.4

ākṣāritaḥ kṣarito'bhiśaste, saṃkasuko'sthire
vyasanārtoparaktau dvau, vihasta-vyākulau samau
44 viplavo vihvalaḥ, syāt tu vivaśo 'riṣṭaduṣṭadhīḥ
kaśyaḥ kaśyārhe, sannaddhe tvātatāyī vadhodyate
45 dveṣye tvakṣigato, vadhyaḥ śīrṣacchedya imau samau
viṣyo viṣeṇa yo vadhyo, musalyo musalena yaḥ
46 śiśvidāno 'kṛṣṇakarmā, capalaś cikuraḥ samau
doṣaikadṛk purobhāgī, nikṛtas tvanṛjuḥ śaṭhaḥ
47 karṇejapaḥ sūcakaḥ syāt, piśuno durjanaḥ khalaḥ
nṛśaṃso dhātukaḥ krūraḥ pāpo, dhūrtam tu vañcakaḥ
48 ajñe mūḍha-yathājāta-mūrkha-vaidheya-bāliśāḥ
kadarye kṛpaṇa-kṣudra-kimpacāna-mitampacāḥ
49 niḥsvas tu durvidho dīno daridro durgato'pi saḥ
vanīyako yācanako mārgaṇo yācakā'rthinau
50 ahaṅkāravānahaṃyuḥ, śubhaṃyus tu śubhānvitaḥ
divyopapādukā devā, nṛ-gavā''dyā jarāyujāḥ
51 svedajāḥ kṛmi-daṃśā''dyāḥ, pakṣi-sarpā''dayo'ṇḍajāḥ
udbhidas taru-gulmā''dyā, udbhidudbhijjamudbhidam
52 sundaraṃ ruciraṃ cāru supamaṃ sādhu śobhanam
kāntaṃ manoramaṃ rucyaṃ manojñaṃ mañju mañjulam
‘ramyaṃ manoharaṃ saumyaṃ bhadrakaṃ rāmaṇīyakram |’

Linked texts (10)