Amara's Thesaurus 1.3.5.4
Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) 1.3.5.4
- Language
- Sanskrit
1.3.5.4
(3.1.184) rugṇaṃ bhugne 'tha niśitakṣṇutaśātānitejite
(3.1.185) syād vināśonmukhaṃ pakvaṃ hrīṇahrītau tu lajjite
(3.1.186) vṛtte tu vṛtavyāvṛttau saṃyojita upāhitaḥ
(3.1.187) prāpyaṃ gamyaṃ samāsādyaṃ syannaṃ rīṇaṃ snutaṃ srutam
(3.1.188) saṃgūḍhaḥ syāt saṃkalito 'vagītaḥ khyātagarhaṇaḥ
(3.1.189) vividhaḥ syād bahuvidho nānārūpaḥ pṛthagvidhaḥ
(3.1.190) avarīṇo dhikkṛtaś cāpyavadhvasto 'vacūrṇitaḥ
(3.1.191) anāyāsakṛtaṃ phāṇṭaṃ svanitaṃ dhvanitam same
(3.1.192) baddhe sandānitaṃ mūtamudditaṃ sanditaṃ sitam
(3.1.193) niṣpakve kvathitaṃ pāke kṣīrājya haviṣāṃ śṛtam
(3.1.194) nirvāṇo munivahnyādau nirvātas tu gate 'nile
(3.1.195) pakvam pariṇate gūnaṃ hanne mīḍhaṃ tu mūtrite
(3.1.196) puṣṭe tu puṣitaṃ soḍhe kṣāntamudvāntamudgate
(3.1.197) dāntas tu damite śāntaḥ śamite prārthite 'rditaḥ
(3.1.198) jñaptas tu Gyapite channaś chādite pūjite 'ñcitaḥ
(3.1.199) pūrṇas tu pūrite kliṣṭaḥ kliśite 'vasite sitaḥ
(3.1.200) pruṣṭapluṣṭoṣitā dagdhe taṣṭatvaṣṭau tanūkṛte
(3.1.201) vedhitacchidritau viddhe vinnavittau vicārite
(3.1.202) niṣprabhe vigatārokau vilīne vidrutadrutau
(3.1.203) siddhe nirvṛttaniṣpannau dārite bhinnabheditau
(3.1.204) ūtaṃ syūtamutaṃ ceti tritayaṃ tantu santate
(3.1.205) syādarhite namasyitanamasitamapacāyitārcitāpacitam
(3.1.206) varivasite varivasyitamupāsitaṃ copacaritaṃ ca
(3.1.207) saṃtāpitasaṃtaptau dhūpita dhūpāyitau ca dūnaś ca
(3.1.208) hṛṣṭo mattas tṛptaḥ prahlannaḥ pramuditaḥ prītaḥ
(3.1.209) chinnaṃ chātaṃ lūnaṃ kṛttaṃ dātaṃ ditaṃ chitaṃ vṛkṇam
(3.1.184) *rugṇa* means bent or broken; then *niśita*, *kṣṇuta*, *śāta*, *nita*, and *tejita* [mean sharpened]. / (3.1.185) *pakva* means on the verge of destruction; *hrīṇa* and *hrīta* mean ashamed. / (3.1.186) In the sense of turned away, *vṛtta* and *vyāvṛtta*; *saṃyojita* and *upāhita* [mean attached]. / (3.1.187) *prāpya*, *gamya*, and *samāsādya* [mean attainable]; *syanna*, *rīṇa*, *snuta*, and *sruta* [mean flowed or trickled]. / (3.1.188) *saṃgūḍha* means collected; *avagīta* means known for blame. / (3.1.189) *vividha*, *bahuvidha*, *nānārūpa*, and *pṛthagvidha* [mean manifold]. / (3.1.190) *avarīṇa* and *dhikkṛta* [mean reproached]; and *avadhvasta* and *avacūrṇita* [mean powdered]. / (3.1.191) What is made without effort is *phāṇṭa*; *svanita* and *dhvanita* are identical [in the sense of sounded]. / (3.1.192) For bound, *sandānita*, *mūta*, *uddita*, *sandita*, and *sita*. / (3.1.193) *kvathita* means thoroughly boiled; in the cooking of milk, ghee, and sacrificial offerings, [the term is] *śṛta*. / (3.1.194) *nirvāṇa* applies to a sage, fire, and the like; but *nirvāta* applies when the wind has ceased. / (3.1.195) *pakva* means matured; *gūna* and *hanna* mean defecated; and *mīḍha* means urinated. / (3.1.196) In the sense of nourished, *puṣita*; in the sense of endured, *kṣānta*; *udvānta* means vomited or issued forth. / (3.1.197) *dānta* means subdued; *śānta* means quieted; in the sense of begged or solicited, *ardita*. / (3.1.198) *jñapta* means made known; *channa* means covered; in the sense of honored, *añcita*. / (3.1.199) *pūrṇa* means filled; *kliṣṭa* means tormented; in the sense of finished, *sita*. / (3.1.200) *pruṣṭa*, *pluṣṭa*, and *uṣita* mean burned; *taṣṭa* and *tvaṣṭa* mean thinned [or planed]. / (3.1.201) *vedhita* and *chidrita* mean pierced; *vinna* and *vitta* mean investigated. / (3.1.202) *vigatāroka* means deprived of light; in the sense of melted, *vidruta* and *druta*. / (3.1.203) For accomplished, *nirvṛtta* and *niṣpanna*; for split, *bhinna* and *bhedita*. / (3.1.204) *ūta*, *syūta*, and *uta*: this triad refers to woven threads. / (3.1.205) In the sense of revered: *namasyita*, *namasita*, *apacāyita*, *arcita*, and *apacita*; / (3.1.206) in the sense of served: *varivasyita*, *upāsita*, and *upacarita*; / (3.1.207) *saṃtāpita*, *saṃtapta*, *dhūpita*, *dhūpāyita*, and *dūna* [mean tormented or heated]; / (3.1.208) *hṛṣṭa*, *matta*, *tṛpta*, *prahlanna*, *pramudita*, and *prīta* [mean pleased or delighted]; / (3.1.209) *chinna*, *chāta*, *lūna*, *kṛtta*, *dāta*, *dita*, *chita*, and *vṛkṇa* [mean cut].
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Commentaries (14)
- Rasāla — Śaktidhara Śāstrin, Sanskrit
- Amarakośodghāṭana — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Kāmadhenu — Subhūticandra, Sanskrit
- Ṭīkāsarvasva — Sarvānanda, Sanskrit
- Padacandrikā — Rāyamukuṭa Bṛhaspati, Sanskrit
- Vyākhyāsudhā (Rāmāśramī) — Bhānuji Dīkṣita, Sanskrit
- Amarakoṣaṭīkākāmadhenu — Classical Tibetan
- Amarakośaṭīkā — Kṣīrasvāmin, Sanskrit
- Amarakośaṭīkā — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośapadavivṛti — Liṅgyasūri, Sanskrit
- Padapañjikā — Rāyamukuṭa, Sanskrit
- Abhidhānappadīpikā — Nava Moggallāna, Pāli
- Amarapadavivaraṇa — Sanskrit
- Amarakośaviveka — Maheśvara, Sanskrit
Linked texts (8)
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Kalpadru Nāmamālā — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit