Shabdakalpadruma 100.3.13

100.3.13

kurvantyante ca vaikalyaṃ kurvvantyaśugo yadi
chedabhedābhighātebhyo dahanāddāraṇādapi
upaghātaṃ vinānīyānmanmanāmalpamapyatham
śārīraṃ
marmmābhighātaśca na kaścidasti
yo'lpātyayo vāpi niratyayo vā
prāyeṇa marmmasvabhihatām̐stu tāṃstu
vaikalyamṛcchantyathavā mriyante
marmmāyayadhiṣṭhāya hi ye vikārā
mūrcchanti kāye vividhā narāṇām
prāyeṇa te kṛcchratamā bhavanti
naraiḥ yatnerapi sādhyamānāḥ |”
athātaḥ sirāvarṇanavibhaktināma śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ | sapta sirāśatāni bhavanti | yābhiridaṃ
śarīramārāma iva jalahāriṇībhiḥ kedāra iva
ca kulyābhirupasnihyate anugṛhyate ca ākuñcanaprasāraṇādibhirviśeṣaiḥ| drumapatrasevanīnāmiva
ca tāsāṃ pratānāstāsāṃ nābhimūlaṃ tataśca
prasarantyūrdhvamadhastiryyak ca || || bhavataścātra
“yāvatyastu sirāḥ kāye sambhavanti śarīriṇām
nābhyāṃ sarvvā nibaddhāstā pratanyanti samantataḥ
nābhisyāḥ prāṇināṃ prāṇā prāṇāñnābhirbhupāśritā
sirābhirāhṛtā nābhiścakranābhirivārakaiḥ ||”
tāsāṃ mūlasirāścatvāriṃśat | tāsāṃ vātavāhinyo daśa | pittavāhinyo daśa | kaphavāhinyo daśa | daśa raktavāhinyaḥ| tāsāmtu
vātavāhinīnāṃ vātasthānagatānāṃ pañcasaptatiśataṃ bhavati | tāvatya eva pittavāhinyaḥ | pittasthāne kaphavāhinyaśca | kaphasthāne raktavāhinyaśca | yakṛtaplīhronrnevametāni saptasirāśatāni
tatra vātavāhinyaḥ sirā ekasmin sakthi pañcaviṃśatiḥ | etenetarasakthrvāhū ca vyākhyātau
viśeṣatastu koṣṭhe catustriṃśattāsāṃ gudemeḍhrāśritāḥ | śroṇyāmaṣṭau | dve dve pārśvayoḥ | ṣaṭ
pṛṣṭhe | tāvatya eva codare | daśa vakṣasi
ekacatvāriṃśajjatruṇa ūrddham | tāsāṃ caturdaśa