Shabdakalpadruma 1111.p1.4
Śabdakalpadruma 1111.p1.4
- Language
- Sanskrit
1111.p1.4
evameva dvi bado'pi viṣṇuvākyamamandhata
tacchrutvā sa bhṛgurvvākyaṃ gāyatrī brahmavasadā
tumeṣu kāryyeṣvaśubhāya śālī
dīpto bhayāṭo bhayanāśana|ya
viparyyaye śāvapi na praśastāvastitvanāstitvaphalo yatastau ||”
kharapattanaṃ, klī, (kharāṇāṃ ṣaḍvādīnāṃ pattanamāśrayasthānam | ) sāmavedaḥ | iti trikāṇḍaśeṣaḥ
kharabhaṅgaḥ, puṃ, (kharasya bhaṅgo yasmāt | ) galarogaviśeṣaḥ | asya vivaraṇaṃ kharabhedaśabde
draṣṭavyam
kharabhaṅgo, [ n ] puṃ, ( kharasya bhaṅgo'syāstīti
iniḥ | ) paciviśeṣaḥ | yathā, —
“kharabhaṅgo nado haṅkaścaviṭarākunabhedakāḥ ||”
iti śabdacandrikā
kharabhedaḥ, puṃ, (kharasya bhedo yasmāt | ) kharabhaṅgarogaḥ | yathā | atra kharabhedādhikāraḥ | tatra
kharabhedasya nidānasamprāptipūrvvakaṃ lakṣaṇamāha
“baluccabhāṣaṇaviṣaśastraśanābhighātaiḥ
sandūṣaṇaiḥ prakupitāḥ pavanādayastu
srotaḥsu te kharavaheṣu gatāḥ pratiṣṭhāṃ
kurvyuḥ kharaṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ||”
śastrayanamukherheṭādipāṭhaḥ | abhighātaḥ kaṇṭhādideśe laguḍādibhiḥ | etairatyuccabhāṣaṇādibhiścaturbhiḥ sandūṣaṇairanyairapi | nijerdaiṣṭairhetubhiḥ
srotaḥsu suśrutokteṣu caturṣu | pratiṣṭhāṃ sthitim
kurvyuḥ kharamiti lacayam | kharabhedaḥ ṣaḍvidhaḥ
vātapittakaphasañcipātakṣayamedobhavabhedaiḥ || || tatra
vātikakharabhedino lakṣaṇamāha
“vātena kacchācchanaśanairmukharūcrkṣā
bhinnaṃ śanairvadati gadgavat kharañca | ”
pittenāha
“pittena pītagayanānanamūtravarccā
brūyādgalena sa ca dāhasamanvitena ||”
galagrāho'tra vacanasamaya eva boddhavyaḥ
kaphenāha
“brūyāt kaphena satataṃ kaphabakkaṇṭhaḥ