Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 377.p1

Śabdakalpadruma 377.p1

Language
Sanskrit

377.p1.1

harṣeṇa mahatā sādhuḥ prayāṇaṃ cākarot dvijaḥ
nāvaṃ saṃyojya vegena svadeśābhimukhastadā
tato jāmātaraṃ prāha paśya vatma puroṃ mama
dūtañca preṣayāmāsa nijavittasya rakṣakam
tato'sau nagaraṃ gatvā sādhubhāryyāṃ vilokya ca
uvāca vāñchitaṃ vākyaṃ natvā baddhāñjalikhadā
nikaṭe nagarasyaiva jāmātrā sahito vaṇika
āgato bandhuvargaiśca dhanaiścehuvidhestathā
śrutvā dūtamukhādvākyaṃ mahāharṣayutā satī
satyapūjāṃ tataḥ kṛtvā provāca tanujāṃ prati
vrajāmi śīghramāgaccha sādhusandrarśanāya ca
iti māṭavacaḥ śrutvā vrataṃ kṛtvā samāpya ca
prasādaṃ saṃparityajya gatā sā ca patiṃ prati
tena ruṣṭaḥ satyadevo bharttāraṃ taraṇīntathā
saṃñcatya ca dhanaiḥ sārddhaṃ jale tasmin samarpayat
tataḥ kalāvatīkanyā bālaukya vaṇijaṃ patim
śokena mahatā tatra vadantī cāpatadbhuvi
dṛṣṭvā tathāvidhāṃ kanyāṃ na dṛṣṭvā tatpatiṃ tarīm
bhītena mahatā sādhuḥ kimāścaryyamidaṃ mahat
vicintyamānāste sarvve babhūvurdvārivācakāḥ
tato līlāvatī sādhvī dṛṣṭvā tadvihvalā satī
vilalāpātiduḥkhena bharttārañcedamabravīt
idānīṃ naukayā sārddhaṃ madṛkṣyo'bhūdalaṃ citam
na jāne kena daivena helayā vāpahāritam
satyadevasya māhātmyaṃ kiṃ jñātuṃ nahi śakyate
ityuktā vilalāpātha tatrasthā svajanaiḥ saha
tato lolāvatī kanyāṃ kror̤e kṛtvā ruroda ca
tataḥ kalāvatīkanyā naṣṭe svāmini duḥkhitā
gṛhītvā pādukāṃ tasya anugantuṃ mano dadhe
kanyāyāścaritaṃ dṛṣṭvā sabhāryyaḥ sujano vaṇik
atiśokena santaptaścintayāmāsa dharmmavit
kṛto hi satyadevena jāmātā satyamāyayā
satyapūjāṃ kariṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ

377.p1.2

iti sarvvān samāhūya kathitaśca manoratham
natvā ca daṇḍavadbhūtau satyadevaṃ punaḥ punaḥ
tatastuṣṭaḥ satyadevo gaganādviśvajaṃ prati
jagāda vacanañcedaṃ naivedyāvamamanya ca
āgatā svāminaṃ draṣṭumato'dṛśyo'bhavat prabhuḥ
gṛhaṃ gatvā prasādañca bhuktā cāyāti sā punaḥ
labdhabharttṛsukhā sādhvī bhaviṣyati na saṃśayaḥ
tataśca prāyādaṃ vākyaṃ śrutvā gaganamaṇḍalāt
cipraṃ tadā gṛhaṃ gatvā prasādaṃ pratibhujya ca
apaśyat punarāgatya patiṃ nāvaṃ janaiḥ saha
tataḥ kalāvatī tuṣṭā jagāda pitaraṃ prati
ehi tāta gṛhaṃ yāhi vilambaṃ kuruṣe katham
tat śrutvā kanyakāvākyaṃ santuṣṭo'bhūdvaṇiksutaḥ
pūjanaṃ satyadevasya kṛtvā vidhividhānataḥ
dhanairbandhugaṇaiḥ sārddhaṃ jagāma nijamandiram
paurṇamāsyāñca saṃkrāntyāṃ pūjāṃ kṛtvāyathāvidhi
iha loke sukhaṃ bhuktā cānte satyapuraṃ yayau |"
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe śrīsatyanārāyaṇa -
kathāyāṃ vaṇiksāmumocavarṇano nāma 3
adhyāyaḥ
sūta uvāca
"atha cānyat pravakṣyāmi śṛṇudhvaṃ munisattamāḥ
āsīdaṃśrvadhvajo rājā prajāpālanatatparaḥ
prasādaṃ satyadevasya tyaktā duḥkhamavāpa saḥ
ekadā sa vanaṃ gatvā kṛtvā ca vividhān mṛgān
āgatya vaṭamūle ca dṛṣṭvā satyasya pūjanam
gopāḥ kurvvanti santuṣṭā bhaktiyuktāḥ sabāndhavāḥ
rājā dṛṣṭvā tu darpeṇa nāgato na nanāma saḥ
tato gopagaṇāḥ sarvve prasādaṃ nṛpasannidhau
saṃsthāpya punarāgatya bhuktvā sarvve yathepsitam
tataḥ prasādaṃ saṃtyajya rājā duḥkhamavāpa saḥ
tasya putraśataṃ naṣṭaṃ dhanadhānyādikañca yat
satyadevena tat sarvvaṃ nāśitaṃ mama niścitam
atastatraiva gacchāmi yatra devasya pūjanam

377.p1.3

manaseti viniścitya yayau gopālasannidhim
tato'sau satyadevasya pūjāṃ gopagaṇaiḥ saha
bhaktiśraddhānvito bhūtvā cakāra vidhivannṛpaḥ
satyadevaprasādena dhanaputrānvito'bhavat
iha loke sukhaṃ bhuktā cānte viṣṇupūraṃ yayau
ya idaṃ kurute satyavrataṃ paramadurlabham
śṛṇoti ca kathāṃ puṇyāṃ bhaktisaktiphalapradām
dhanadhānyādikaṃ tasya bhavet satyaprasādataḥ
daridro labhate vittaṃ baddho mucyeta bandhanāt
bhīto bhayāt pramucyeta satyametanna saṃśayaḥ
īpsitañca phalaṃ bhuktā cānte satyapuraṃ vrajet
iti vaḥ kathitaṃ viprāḥ satyanārāyaṇavratam
yat kṛtvā sarvvaduḥkhebhyo mukto bhavati mānavaḥ
viśeṣataḥ kaliyuge satyapūjākathāphalam
satyanārāyaṇaṃ kecit satyadevaṃ tathāpare
nānārūpadharo bhūtvā sarvvabābhīṣṭitapradaḥ
bhaviṣyati kalau satyavratarūpo sanātanaḥ
ya idaṃ paṭhate nityaṃ śṛṇoti suvicakṣaṇaḥ
tasya naśyanti pāpāni satyadevaprasādataḥ ||”
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe satyanārāyaṇakathānāma 4 adhyāyaḥ || || iti śrīmannārāyaṇavratakathā samāptā || kvacit pustake adhyāyanāma
nāsti | kvacicca bhaviṣyapurāṇe iti jñātvā
etatkathā likhitā || || atha satyanārāyaṇapūjāpaddhatiḥ | ādau svastivācanapūrvakaṃ saṅkalpaṃ
kuryyāt | adoṣe'hi asukatithau rātrau
amukagotraḥ śrīamukadevaśarmmā amukakāmaḥ
gaṇeśādidevatāpūjāpuraḥka śrīmattanārāyaṇapūjanaṃ
kathāśravaṇañca kariṣye | tataḥ sūktaṃ paṭhet
tata āsanaśuddhyādikaṃ kṛtvā gaṇeśādidevatānavagrahadikpālān pūjayet | lakṣmīrasarasvatyādipuruṣānādipuruṣaśrīrāmalakṣmaṇapūjāṃ kṛtvā yavatilaiḥ satyanārāyaṇamāvāhayet | praṇavavyāhṛtīḥ

377.p1.4

samuccāryya bhagavan satyanārāyaṇa ihāgaccha
ihāgaccha iha tiṣṭha iha tiṣṭha mama pūjāṃ gṛhāṇa
ityādinā āvāhya puṣpa gṛhītvā dhyāyet
“dhyāyet satyaṃ guṇātītaṃ guṇatrayasamanvitam
lokanāthaṃ trilokeśaṃ pītāmbaradharaṃ harim
indīvaradalaśyāmaṃ śaṅkhacakragadādharam
nārāyaṇaṃ caturbāhuṃ śrīvatsyapadabhūṣitam
govindaṃ gokulā nandaṃ jagataḥ pitaraṃ gurum ||”
iti dhyātvā etat pādyaṃ satyanārāyaṇāya namaḥ
arghyamantrastu
“muktāśaṅkhasvarūpāya sudhīkaṇamaye namaḥ
mayā nivedito bhaktyā ardhyā'yaṃ pratigṛhyatām |”
ene'rghyaḥ śrīmannārāyaṇāya namaḥ | puṣpāñjaliṃ gṛhītvā
“namaste viśvarūpāya śaṅkhacakradharāya ca
padmanābhāya devāya hṛṣīkapataye namaḥ
namo'nantasvarūpāya viguṇātmavibhāsine ||”
naivedyaṃ gṛhītvā
“tvadīyaṃ vastu govinda tubhyameva samarpitam
gṛhāṇa sumukho bhūtvā prasīda puruṣottama ||”
tataḥ añjaliṃ baddhvā paṭhet
“acyutaṃ puṇḍarīkākṣaṃ nṛsiṃhaṃ daityasūdanam
hṛṣīkeśaṃ jagannāthaṃ vāgīśaṃ varadāyakam
guṇatrayaṃ guṇātītaṃ govindaṃ garur̤adhvajam
janārddanaṃ jagānandaṃ jānakīvallabhaṃ jayam
praṇamāmi sadā satyanārāyaṇamataḥ param
durgame viṣame ghore śatrubhiḥ paripīḍite
vividhairvipataiścaiva tathāmvoṣṇaiśca yadbhayam
nāmānyaitāni saṅkīrttya īpsitaṃ phalamāpnuyāt
satyanārāyaṇaṃ devaṃ vande'haṃ kāmadaṃ śubham
līlayā ca tataṃ viśvaṃ yena tasmai namo namaḥ ||”
tato dakṣiṇāmdadyāt | achidrāvadhāraṇaṃ
kuryyāt | iti satyanārāyaṇapūjāpaddhatiḥ
satyapuraṃ, klī, (satyaṃ puram |) viṣṇulokaḥ | yathā,
“īpsitañca phalaṃ bhuktvā cānte satyapuraṃ vaset

377.p1.5

iti vaḥ kathitaṃ viprāḥ satyanārāyaṇavratam ||”
iti skandapurāṇīyasatyanārāyaṇavratakathā
satyaphalaḥ, puṃ, (satyaṃ phalaṃ yasya | ) viśvavṛkṣaḥ
iti rājaninrghaṇṭaḥ
satyabhāmā, strī, kaśyapastrībhedaḥ | iti śabdaratnāvalī || sā ca śrīkṛṣṇasyāṣṭamahiṣīntargatamahiṣīviśeṣaḥ | yathā, —
“ādyau mahiṣyastataḥ sarvvā rukmiṇyādyā mahātmanaḥ
rukmiṇī satyabhāmā ca kālindī ca śucismitā
mitravindā jāmbavatī nāgagnitī sulakṣaṇā
suśīlā nāma tanvaṅgī mahiṣyaścāṣṭamāḥ
smṛtāḥ ||”