Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 2.1.4

Vācaspatya 2.1.4

Language
Sanskrit

2.1.4

tajjalaguṇādi bhāvapra0 uktaṃ yathā "divyavāyugnisaṃyogāt saṃhatāḥ khāt patanti yāḥ| paḥpāṇakhaṇḍavaccāpastāḥ kārakāe'mṛtopamāḥ | karakājaṃ jalaṃ
rūkṣaṃ viśadaṃ guru ca sthiram | dāruṇaṃ śotalama māndraṃ
pittannut kaphavātakṛt" | [ 366pṛ0vivṛtiḥ
kārakadaupaka na0 dopakabhedakūpārthālaṅkārabhede alaṅkāraśabde
kārakavibhakti stro kārakagatibodhikā vibhaktiḥ | vyākaraṇokta karmādibodhake vibhaktibhede kārakagabde vivṛtiḥ
"upapadavibhaktaḥ kārakavibhaktirgarīyasoti” vyā0pa0
kārakara li0 kāraṃ karoti kṛ-ṭa | kriyākāra ke dācādau
kārakuttīya pu0 sālvadeśe hema0 tatra bhavaḥ ṣṇ bahuṣu tasya
luk | taddeśavāsijaneṣu bahuva0
kāraja li0| kārāt kriyāto jāyate jana-ḍa | 1kriyājanye
karaje makhe bhavaṃ tasyedaṃ vā aṇ | 2nakhabhave 3nakhasambandhini ca tri0
kārañja vi0 karañjasya tatphalasyedam aṇ | karañjaphalatailādau
tattailaguṇādi suśrute uktaṃ yathā| nimbātaśītyupakrame
" karañja kaṭuriyeṣu sarṣapacakṣkṣaṇāviḍaṅgajyotiṣmatīphalatailāni tokṣṇāni laghūnyu ṣṇavoryyāṇi kaṭani kaṭavipākāni
sarāṇyanilakaphakrimikuṣṭhapramehaśirorogahṛrāṇi ceti"
kāraṇa na0 kārayati kriyānirvvarttanāya pravarttayati kru-ṇiclyu | 1kriyāniṣpādake hetau 2uddeśye 3hehe 4indriye
kṛ-ghañe svārthe ṇic-bhāve lyuṭ | 5vadhe medi0 | īkara
vādyabhede | karaṇaeva kāraṇaḥ | 7kāyasthe pu0 | karaṇameva svārthe aṇ | 8sādhane 6karmaṇi | 10gītabhede
ratnakoṣaḥ | nyāyamate kāraṇatvalakṣaṇabhedādikaṃ bhāṣā0
muktāvalyāoddarśitaṃ yathā
"pārimāṇḍalyabhinnānāṃ kāraṇatvamudāhṛtam” bhāṣā0

Linked texts (1)