Vacaspatya 2.1.5
Vācaspatya 2.1.5
- Language
- Sanskrit
2.1.5
nānumitikāraṇam ityabhiprāyeṇa | mānasapratyacce ātmamahattvasya kāraṇatvāt mahattvarimāṇaṃ kācā bodhyaṃ tasyāpi na
kāraṇatvamityācāryyāṇāmāśaya ityanye tanna jñānātiriktaṃ
prati kāraṇatāyā eva bādhārtha ruktatvāt" muktā0
“anyathāsiddhiśūnyasya niyatā pūrvvavarttitā | kāraṇatvaṃ
bhavet tasya traividhyaṃ parikīrttitam | samavāyikāraṇatvaṃ
jñeyamathāpyasamavāyihetutvam | evaṃ nyāyyanayajñaistṛtīyamuktaṃ
nimittahetutvam" | yatsamavetaṃ kāryaṃ bhavati jñeyantu
samavāyijananaṃ tat | tannāsannaṃ janakaṃ dvitīyāsābhyāṃ paraṃ
tṛtīyaṃ syāt" bhāṣā0
vyabhicāraśaṅkā durvāreveti cet maivaṃ vocaḥ, vināpi
kāraṇaṃ kāryamutpadyatāmityevaṃ vidhāyāḥ śaṅkāyā
vyāghātāvadhikatayā nivṛttatvāt | tadeva hyāśaṅketa
yasminnāśaṅkyamāne vyāghātādayo nāvatarayuḥ taduktam
"vyāghātāvadhirārāṅketi" tasmāttadupattiniścayena vyavicārābhāvo niścīyate tadutpattiniścayaśca kāryahetvoḥ
pratyakṣopalambhānupalambhapañcakanibandhanaḥ | kāryasyotpatteḥ
prāganupalabdhiḥ 1 kāraṇopalambhe2 sati upalabdhiḥ 3 upalabdhasya paścāt kāraṇānupalabdhāt4 anupalabdhiḥ5 iti pañcakāraṇayā dhūmadhūmadhvajayoḥ kāryakāraṇabhāvo niścīyate"
kāraṇatvañca niyatapūrvvasattvaṃ tañca kāryāvyavahitaprākkṣaṇāvacchedena kāryasamānādhikaraṇātyantābhāvāpratiyogitvamiti naiyāyikā manyante | tanna samyagbhanaṃ na veti
sandehe samyagbhanaṃ śrīharṣakhaṇḍane nirākṛtaṃ yathā
"nanu tadasattvāniviśeṣāntatkāryyānmadāpi prasaṅgaḥ, nakāryyātpaṭādyannānyarūpādivyāvṛttāpi sāmagrīsadbhāvaniviśeṣānnavāpi
Linked texts (1)
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit