Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 30.5.2

Vācaspatya 30.5.2

Language
Sanskrit

30.5.2

kaniṣṭhonāmikābhyāñca vāmaṃ prāṇasya saṃyame | aṅguṣṭhatarjanībhyāntu ṛgve do hyavaṃgāyanaḥ | aṅguṣṭhānāmikābhyāṃ
tu yājuṣaṃ sarvvamarcakam:” śākta0 “dakṣiṇe recakaṃ
kuryyāt vāmenāpūraṇaṃ codaram | kumbhakena jayaṃ kuryyāt
prāṇāyāmasya lakṣaṇam” yajñvaḥ | vivṛtametat pāta0 sū0
bhāṣyavivaraṇeṣu yathā
“tasmin sati śvāsapraśvāsayorgativicchedaḥ prāṇāyāmaḥ”sū0
“tatyāsanajaye bāhyasya vāyorāramanaṃ śvāsaḥ | koṣṭhasya
vāyorniḥsāraṇaṃ praśvāsaḥ tayorgativiccheda ubhayābhāvaḥ
prāṇāyāmaḥ” bhāṣyam
“bāhyābhyantara stambhavṛttirdeśakālasa ṅkhyābhiḥ paridṛṣṭodīrghasūkṣmaḥ
“yatna praśvāsapūrvvako gatyabhāvaḥ sa ābhyantaraḥ tṛtīyastambhavṛttiryatrobhayābhāvaḥ sakṛtprayatnād bhavati yathā tapte
nyastamupale jalaṃ sarvvataḥ saṅkocamāpadyate | tathā dvayoryugapadgatyabhāvaiti tayo'pyeṣute deśena paridṛṣṭaḥ, dhyānāsya
viṣayo deśa iti kālena paridṛṣṭaḥ kṣaṇāṇāmiyattāvadhāraṇenāvacchinnā ityarthaḥ | saṅkhyābhiḥ paridṛṣṭaḥ
etāvadbhiḥ śvāsapraśvāsaiḥ prathama udghāta sahavisṭahītasyaitāvadbhiḥ dvitīya udghātaḥ” evaṃ hatīya evaṃ mṛdurevaṃ madhya
evaṃ tībra iti saṅkhyāparidṛṣṭaḥ sa khalvayamevamabhyasto dīrghasūkṣmaḥ” bhāṣyam
śvāsapraśvāsayoḥ sakṛdeva vidhārakāt prayatnādabhāvo bhavati
na punaḥ pūvvo vadāpūraṇaprayatnaughapravidhārakaprayatno nāpi
recakaprayatnaughavidhārakaprayatno'pecyate kintu yathā tapte
upale nikṣiptaṃ jalaṃ pariśuṣyat sarvvataḥ saṃkocamāpadyate
evamayarmāpa māruto vahanaśīlo balavadvidhārakaprayatnaniruddhakriyaḥ śarīraeva sūkṣmībhūto'vatiṣṭhate na tu pūryati

Linked texts (2)