Vacaspatya 4.1.22

4.1.22

kṛtisādhyatā cikaurṣāṇāṃ kāryakāraṇabhāvo'pi durvvava
etyuktaprāyasya vakṣyamāṇasyopāraṣṭhāt iti dik | yattu
ca tatprakārakattadiṣvayakatatsādhanatā jñāna tatsādhyatāvacchedakapra ntyadhākattadviṣaya'prakārapratāvacchedakaṃ na vā,
jñānatadardhipravṛttaya' tatsādhanatājñānajanyavṛtti nayekhādi
vipratipattayaḥ tena naiyāyikairapi kṛtisādhyatājñānasya
pravattakatvābhyupagame 'pi na kṣatiḥ | mahāviṣeṣu pravṛṣṭa nyakatvaṃ
na tu iṣṭasādhanatā jñāna pravatakaṃ na vā tatsa dhanatājñānaṃ
tadarthapravattikāraṇaṃ navetyādiṣvipratipattiḥ parebhya itirādyeṣu dāntamivayāgādirūpaviṣayatāviṣayasādhanatājñānasya
yāgādigocarapravṛttau hetutvasyābhyupagamāt dṛṣṭasādhanatvakṛtisādhyatvobhayaviṣayakasamūhālambanasya pravṛttihetutvābhyupagamāceti dhyeyam | cikīrṣitiriti na kartavyamastīti
karttavyaṃ hāraṃ cikīrṣā avaśyaṃ hāra'mati samarthitārthaḥ
tathaiva prakṛtīpayogāt | macevaṃ pravarttakajñānavyāpakaṃ vikaurṣāvyāpāratatvamiti phalitārthaḥ tadyuktaṃ upādāna
pratyakṣe vyabhicārāt tasya sākṣādeva pravṛttiketutvānna upādāne cchayotsadya hāratvamate'pi cikīrṣāyā vyahāratvāñca
iti vācya' jñāneṣṭecchasya pravṛttaṃ prati sākṣātsādhanībhūtasya
jñānasyecchāṃt upādānapratyakṣasya na sākṣāt sādhana'
upādānaphalabavirahe mahatyudayāt upādānecchāyā vyavahāratvamate'pi tasya sākṣānlādhamatvāpakṣyakṣatvāt | na ca
tathāpi phalajñāne vyabhicāraḥ phalacikīrṣāyāḥ pravṛttāvahetutvāt iti vācya' phalajñānasya phale sākṣārā upāyecchāmāttasapādakatvāttathāvidhecchāyā pravṛttijanakatvādyeva