Vacaspatya 4.1.7
Vācaspatya 4.1.7
- Language
- Sanskrit
4.1.7
śakyatāvacchedakatvāpattiriti vācyaṃ navyamate ghaṭatvāherghaṭādipadaśakyatāvacchedakatvavadākāśāderapyākāśādipadaśakyatāvacchedakatve dṛṣṭāpatteḥ | sampradāyamate cākāśādipadaśaktau viśeṣyāṃśe nirvikalpakarūpatayā viśeṣyatāvacchedakatāniyāmakasambandhāprasiddhauvātivyāptivirahāt,
vyathavāvayavivācidadhyādipade dadhyādeḥ śakyatāvacchedakatvavāraṇāya viśeṣyadalam | upasthitīhaṃ lakṣaṇābhakimaṇikṛtā tu etanmataṃ pūrvapakṣīkṛtya dūṣitam | tacca
tataevāvaseyam | vistārabhayānnoktam
kāryyakāraṇabhāva pu0 kāryyaśca kāraṇañca tayorbhāvaḥ | ekasya
svakāraṇāpekṣayā kāryyatve tadapekṣayā cānyasya kāraṇatve
hetuhetumadbhāve yathā ghaṭadaṇḍayoḥ kāryakāraṇabhāvaḥ | “kāryakāraṇabhāvādo svabhāvānna niyāmakāt | avinābhāvaniyamo
darśanāntaradarśanāt” sarvvada0 bauddhadarśane | tatra kāryabhedena
kāraṇabhede kāraṇaśabde 1838pṛ0uktaprāye'pi kiñcidādhikyamucyate | kāraṇaṃ tāvat dvividhaṃ mukhyamamukhyañca tatra ghaṭādikaṃ prati mṭadādikaṃ mukhyaṃ, tathā pratyakṣe indriyamityādi
tadbhinna mamukhyaṃ tacca sahakāri kāraṇam | mukhyamapi trividhaṃ
nyāyamate samavāyi asamavāyi nimittamiti bhedāt tatra
ghaṭādikaṃ prati mṛdādikaṃ samavāyikāraṇaṃ, kapālasaṃyogādi asamavāyikāraṇaṃ, daṇḍādayo nimittakāraṇāni | tatrādye asādhāraṇe eva kāraṇe | asādhāraṇakāraṇamapi kāryyabhedāccaturvidham | nimittakāraṇamapi dvividhaṃ sādhāraṇāsādhāraṇabhedāt tatra sādhāraṇanimittakāraṇāni cāṣṭavidhāni īśvarastajjñānecchākṛtayaḥ
Linked texts (1)
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit