Vacaspatya 4.1.8

4.1.8

dikkālau adṛṣṭaṃ prāgabhāvaśceti bhedāt | asādhāraṇanimittakāraṇāni cānekavidhāni | pratibandhakābhāvasya
kāraṇatvaṃ naiyāyikā manyante | sa ca nimittakāraṇameva | vedāntinastu abhāvasya na kāraṇatvam icchanti
“kathamasataḥ sajjāyeteti” śruteḥ nāsatovidyate bhāvaḥ”
iti gītokteśca | tadetaccirṇotaṃ taittirīyopaniṣadbhāṣye yathā
kāryyavidvatiśca kāryyaśabde uktā | tatra samāyikāraṇotpādyaṃ samavetākhyamupādeyamityucyate tadbhinnaṃ kāryyaṃ kāryyītapādādiśabdena vyapadiśyate iti bhedaḥ
kāryyakuśala tri0 7ta0 | kāryyate kriyādakṣe
kāryyacintaka tri0 kāryaṃ cintayati cinti-khulū upa0
sa0 | karttavyaviṣaye kṛtākṛtacintake | “dharmajñāḥ śucayo
'lubdhābhaveyuḥ kāryyacintakāḥ” yājña0
kāryyatā strī kāryyasya bhāvaḥ tal | 1karttavyatāyāṃ 2katisādhyatāyām | tva kāryatva tattārthe na0 gurumate yathā ca tajjñānasyaiva
pravarttakatvaṃ tathā gabdaci0 gurumatapradarśane darśitaṃ yathā
“kāryyatājñānaṃ pravarttakamiti guravaḥ tathāhi jñānasya kṛtau
janayitavyāyāṃ cikīrṣītiriktā na karttavyamasti tatsattve
kṛtivilambahetvantarabhāvāt | cikīrṣā ca kṛtisādhyaprakārikā kṛtisādhyakriyāviśeṣyakā pākaṃ kṛtyā sādhayāmīti tadutpattavān | yattu balavadaniṣṭānānanubandhisādhye pāke pravarttate na tviṣṭasādhanatājñānasādhyā, sakṛtprasādhye cikaurṣotpatteḥ | sakṛtsādhyatājñānaṃ pratibandhakamiti
cet na tadabhāvasya kāraṇatve gauravāt abhāvāca ubhayasiddhaḥ
kṛtisādhyatādhārasiddhestato na lāghavāvasara iti cet na yattra