Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 4.15.2

Vācaspatya 4.15.2

Language
Sanskrit

4.15.2

sarvvabherogu śabdotpattiprasaṅgaḥ | tathāca kālasūrya mārsaṇḍasaṃyuktasya piṇḍena saṃyogo'paratvāsamavāyikāraṇaṃ
kāla eva māttaṇḍakriyopanāyakaḥ ātmanastu dravyānaradharmmoṇa dravyāntarācchedasya khapratyāsatyatirekaṇānnirupāpettatvāt anyathā vārāṇasīsthena sahārajanā ruṇimnā
pāṭaliputle 'pi sphāṭikamaṇerā ruṇyaprasaṅgāt | kālasya tu
tatsvabhāvatayaiva kalpanādayamadoṣaḥ | kālenāpi rāgasaṃkramaḥ
kathaṃ na iti cet niyatakriyopanāyakatva mava talliṅgeḥ evaṃ
sthaviramavadhiṃ kṛtvā yūni paratotpattinirūpaṇīyā | yugapadita yugapajjāyante yugapattiṣṭhanti yugapat pūrvvanti
ityādi-pratyayānāñca ekasmin kāle ekasyāṃ sūryyagatau
ekasmin sūryyagalavāvacchinnakāle ityarthaḥ, na cāprāptā eva
sūryyagatayo viśeṣaṇatāmanubhavanti | na ca svarūpapratyāsattyā
eva tāḥ, tasmādetādvargiviśiṣṭapratyayāmyānupapattyā viśeṣaṇa
prāpakaṃ yad dravyaṃ sa kālaḥ" upaskāraṭīkaḥ
"dravyatvanityatve vāyunā vyākhyāte" ka0 sū0
"tattvambhāvena" ka0 sū0
"nityeṣvabhāvādanityeṣu bhāvāt kāraṇe kālākhyeti" ka0 sū0
"janyānāṃ janakaḥ kālo jagatāmāśrayomataḥ |"
"parāparatvadhīhetuḥ caṇādiḥ syādupādhitaḥ" bhāṣā
"dikkālā neśvarādatiritau, prācyāṃ ghaṭa idānīṃ ghaṭaḥ
ityādivyavahārasya raiśvarātmakaviṣayakalye naivopapatteḥ,
naca tayobhirddhaviṣayakatvamanubhavasiddhamiti vācyaṃ tathā sati
prācyāṃ ghaṭaḥ prata. cyāṃ ghaṭaḥ idānīṃ ghaṭaḥ tadānīṃ ghaṭa
ityāderapi bhinnabhinnaviṣayakatvānubhavāta kākṣādayorapi
bahutvāpatyākāraprasaṅgāt, tathā ca upādhibhedādekayā diśā

Linked texts (1)