Viramitrodaya 1.p234

1.p234

mahāṅgulī mahānāsā mahāmukhī mahāstanī | mahānakhā tu yā nārī sā nārī duḥkhinī bhavet || nadīnāmā ca yā nārī yā nārī phalanāmataḥ | devīnāmā ca yā nārī svayaṃ bhakṣayate patim || tīrthanāmā ca yā nārī sā bhavetpativarjinī | vṛkṣanāmā ca yā kanyā tanmukhaṃ nāvalokayet || dakṣā tuṣṭā priyālāpā paticittānugāminī | kālaucityāvyayakarī yā sā lakṣmīrivāparā || iti | vivekavilāse, kuce varāṅgapārśve ca vāme ucce manāk sati | nārīprasavinī nārī dakṣiṇe tu naraprasūḥ || atiśyāmātigaurā ca atisthūlātitanvikā | atidīrghātikrasvā ca viṣamāṅgyādhikāṅgikā || hīnāṅgī caiva vikalāṃ rūkṣakarkaśakāṅgikā | sañcārisvarugākrāntā dharmavidveṣiṇī tathā || dharmāntararatā cāpi nīcakarmaratāpi ca | duḥśīlā durbhagā bandhyā daridrā duḥkhitā'dhamā || alpāyurvidhavā kanyā syādebhirduṣṭalakṣaṇaiḥ | upāṅgamatha vāṅgaṃ syādyadīyaṃ bahuromakam || varjayettāṃ prayatnena viṣakanyā sahodarīm | bhaumārkaśanivārāṇāṃ vāraḥ ko'pi bhavedyadi || tathā''śleṣāśatabhiṣākṛttikānāṃ ca sampadi | dvādaśī vā dvitīyā vā saptamī vā tithairyadi || tatastatra sutā jātā jāyate viṣakanyākā | iti | sāmudratilake, madhupiṅgākṣī snigdhaśyāmāṅgī rājahaṃsagatinādā | aṣṭau janayati putrān dhanadhānyavivardhinī tanvī || pīvaranitambabimbā pīvaravakṣojamaṇḍalā bālā | pīvarakapolapālī sā saubhāgyānvitā yuvatiḥ || pṛthunayanā pṛthujaghanā pṛthuvakṣāḥ pṛthukaṭiḥ pṛthuśroṇiḥ | pṛthuśīlā ca purandhrī supūjitāṃ jāyate jagati || purandhrī strī | mṛduromā mṛdugātrī mṛdukoṣṭhṭhā mṛduśiroruhā ramaṇī | mṛdubhāṣiṇī na gaṇyaiḥ puṇyairāsādyate sadyaḥ || dīrghamukhī dīrghākṣī dīrghabhujā dīrghamūrddhajā tanvī | dīrghāṅgulikā prāpnotyādīrghaṃ patiṃ sukhopetam || vṛttamukhī vṛttakucā vṛttaprasṛtorujānugulphayugā | vṛttagrīvānābhirvṛttaśirā jāyate dhanyā || vyaktā bhavanti rekhā maṇibandhe kaṇṭhadale madhye | pūrṇāstisro yasyā nṛpasya sā jāyate jāyā || uttaptasvarṇarucastanutvacaḥ sakalakomalāvayavāḥ | labdhasamudāyaśobhāḥ prāyaḥ śrībhājanaṃ sudṛśaḥ || kapilavilocananalināṃ kapilakacāṃ kapilaromarājicitām| kapilāvayavāṃ bālāṃ santaḥ śaṃsanti na prāyaḥ || vipulamukhī vipulakucā vipulapadā vipulakarṇahṛnnāsā | vipulāṅgulikā prāyo bhartṛghnī jāyate yoṣit || kṛṣṇākṣī kṛṣṇāṅgī kṛṣṇanakhī kṛṣṇaromarājicitā | kṛṣṇoṣṭhatālurasanā sā niyataṃ garhitā loke || lamballalāṭā lambagrīvā lamboṣṭhanāsikā na śubhā | lambapayodharajaṭharā lambasphigalambacaraṇamaṇiḥ || niḥsarati vadanakuharāllāla yasyāḥ śayānāyāḥ | sphāre kiñcinnetre sā bālā kathyate kulaṭā || yadi nābhyāvarttavalīrekhāhīnaṃ pṛthūdaraṃ yasyāḥ | duḥkhairākulacittā sā yuvatirjāyate satatam | prasabhaṃ praharati vāṣpaṃ prahasantyā netrakarṇayoryasyāḥ | lālā ca mukhāntarasthā kautastyā śīlarakṣā syāt || yugapadbhavanti yasyā durgandhāḥ śvāsamūtraṛtavaśca | sākṣādeva kuṭhārī sā vaṃśavikarttane vanitā || yasyāḥ sphuṭaṃ hasantyāḥ kapolayoḥ kūpakau sadā syātām | nayane nitāntacapale sā bhartṛghnī bhavatyasatī || yāntyāḥ svairaṃ yasyā daivavaśātpaṭapaṭāyate vasanam | satataṃ sā kalyāṇī kalayati kalyāṇavaikalyam || sarvāsthisandhivandhā yasyā gamane kaṭakaṭāyante | sutamapi patiṃ cikīrṣati sā saṅgatayauvanaṃ yuvatiḥ || aparāṅgaṃ romayutaṃ pūrvāṅgaṃ romavirahitaṃ yasyāḥ | bhavati viparītamatha vā bhayaṅkarī sā piśācīva || phalguprahasanaśīlā niṣkāraṇādiṅgirīkṣaṇapravaṇā | niṣphalabahulālāpā sā nārī dūratastyājyā || atihrasvamukhī dhūrttā dīrghamukhī duḥkhabhāginī vanitā | śuṣkamukhī vakrāsyā saubhāgyaiśvaryasukhahīnā || satataṃ vidviṣṭamanāḥ kharoṣṭrakaḍukasvarā sphuradbhukuṭī | svacchandācāraratiḥ sā syānmūrttā punaralakṣmīḥ || pādau yasyāḥ sphuṭitau romaśacipiṭāṅgulī nigūḍhanakhau | kacchapapṛṣṭhanakhau vā sā duḥkhadaridratāhetuḥ || vikalāṅgī vyādhiyutā śuṣkāṅgī vāmanā tathā kubjā | nīcānvayajā ramaṇī pariharaṇīyā surūpāpi || kākamukhī kākākṣī kākaravā kākajaṅghikā nārī | kākagaticeṣṭitā syānnūnaṃ dāridryaduḥkhavatī || santatakopāviṣṭā stabdhāṅgī cañcalā mahābāhuḥ | sā dāridryavatī syādyuvatiryadi vā na dīrghāyuṃḥ || kapivaktrā kapinetrā kapināsā kapikaṭiḥ kapiśravaṇā | kapiromaśapratīkā pratīpakujjāyate yoṣit