Viramitrodaya 1.p236
Vīramitrodaya 1.p236
- Language
- Sanskrit
1.p236
āvartaḥ pṛṣṭhato yasyā nābhirāvarttavarjitā | tasyā yastu bhavedgarttā tasyāyurhrasvamādiśet || .guhyāvarttā patiṃ hanti nābhyāvarttā pativratā | kaṭyāvarttā tu svacchandā na kadācidvi rajyate || iti | skānde kāśīkhaṇḍe, pāde pradakṣiṇāvarto dharmo vāme na śobhanaḥ | nābhau śrutāvurāsi vā dakṣiṇāvartta īḍitaḥ || sukhāya dakṣiṇāvarttaḥ pṛṣṭhavaṃśasya dakṣiṇe | antaḥpṛṣṭhaṃ nābhisamo bahvāyuḥputravarddhanaḥ || rājapatnyāḥ pradṛśyeta bhagamaulau pradakṣiṇaḥ | sa cecchakaṭabhaṅgiḥ syādbahupatyasukhapradaḥ || śakaṭabhaṅgiścakrākāraḥ | kaṭigo guhyavedhena patyapatyanipātanaḥ | syātāmudaravedhena pṛṣṭhāvarttau na śobhanau || ekena hanti bharttāraṃ bhavedanyena puṃścalī | kaṇṭhago. dakṣiṇāvartto duḥkhavaidhavyahetukaḥ || sīmante'tha lalāṭe vā tyājyo dūrātprayatnataḥ | sā patiṃ hanti varṣeṇa yasyā madhyekūkaṭikām || pradakṣiṇo vā vāmo vā romṇāmāvarttakaḥ striyāḥ | eko vā mūrddhani dvau vā syātāṃ vāmagatau api || ādaśāhāt patighnau tu tyājyau dūrātsubuddhinā | kaṭyāvarttā. ca kulaṭā nābhyāvarttā pativratā || pṛṣṭhāvarttā ca bhartṛghnī kulaṭā cātha jāyate || iti | jaganmohane samudraḥ, triṣvāvartto bhavedyasyā lalāṭa udare bhage | trīṇi sā bhakṣayennārī devaraṃ śvaśuraṃ patim || āvattaḥ pṛṣṭhato yasyā na sā kalyāṇabhāginī | bahūn sā ramate nārī duḥkhitān kurute sadā || iti | vivekavilāse, kaṃṭīkṛkāṭikāśīrṣodarabhāleṣu madhyagaḥ | nāsānte ca śubho na syādāvartto dṛṣṭigo'pi san || āvarttā vāmabhāge'pi strīṇāṃ saṃhāravṛttayaḥ | na śubhāste śubho bhāladakṣiṇe'ṅge sa dṛṣṭitaḥ || iti | sāmudratilake, āvartto nārīṇāṃ pradakṣiṇaḥ pāṇipallave vyaktaḥ | dakṣe dhanadhānyajanako na jātu śastaḥ punarvāme || iti | ityāvarttalakṣaṇam | atha gandhalakṣaṇam | jagnmohane prāha samudraḥ, dhānyagandhā ca yā nārī nimbagandhā ca yā bhavet | varjanīyā prayatnena yadīccheccirajīvitam || kṣīragandhāṃ tyajetkanyāṃ tathā ca kṣaudragandhinīm | raktagandhā ca yā nārī tāṃ kanyāṃ parivarjayet || gomūtraharitālābho gandho yasyāḥ pravarttate | duṣṭagandhā ca yā nārī varjanīyā prayatnataḥ || tumbīpuṣpasamo gandho'pyatha lākṣāsamo bhavet | na sā tu labhate garbhaṃ durbhagātīva jāyate | campakāśokapuṣpāṇāṃ yadi gandho bhavet striyāḥ || subhagā sā bhavennūnaṃ bhartuḥ syādvaṃśavarddhinī || yā ca chucchundarīgandhā matsyagandhā ca yā bhavet | ugragandhā ca yā kanyā kanyāṃ tāṃ parivarjayet || iti | sāmudratilake, jātīcampakavicikilaśatapatrabakulaketakītulyaḥ | svedaśvasādbhavaḥ praśasyate yoṣito gandhaḥ || gandhaḥ sarvāṅgāṇāṃ mṛganābhīsannibho bhavati yasyāḥ | sā yoṣidagramahiṣī vihīnarūpāpi bhūmipateḥ || iti | iti gandhalakṣaṇam | atha chāyālakṣaṇam | sāmudratilake, chādayati lakṣaṇāni strīṇāmaṅge taducyate chāyā | lāvaṇyaṃ saubhāgyaṃ tāṃ lakṣaṇavedino bruvate || vastvatiriktaṃ kiñcana mahākavīnāṃ yathā gira sphurati | aṅge sudṛśāṃ tadvanmanoharā lavaṇimacchāyā || saubhāgyacchāyaiva pramukhā nikhileṣu lakṣmasu strīṇām | yadabhāve bhuvi vanitā pāñcālīvanna bhogārhā || cittacamakṛtijananī hṛdi santoṣaṃ tanoti jagato'pi | yā dṛṣṭāpi spaṣṭaṃ sā hi cchāyā tu śasyate sudṛśām || yāsāṃ sarvāṅgīṇā virājate lavaṇimacchāyā | citramimāstāstrijagati mādhuryaṃ samadhikaṃ dadhate || rūpākāravihīne śubhalakṣaṇavirahite niyatamaṅge | saubhāgyamasti yasyāḥ sā lalanā durlabhā bhuvane || yadi lāvaṇyacchāyācchannaṃ śubhalakṣmarūpamaṅgaṃ syāt | tattadvayaso yogena hi śṛtadugdhe śarkarākṣepa iva || iti | iti chāyālakṣaṇam | atha sattvalakṣaṇam | sāmudratilake,
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (8)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kāśīpurāṇa — Sanskrit
- Nītikalpataru — Kṣemendra, Sanskrit
- Puruṣārthasudhānidhi — Sāyaṇācārya, Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit
- Kāśīkhaṇḍa — Śivadāsa, Sanskrit
- Sāmudrika (Garga) — Garga, Sanskrit
- Aṅgavidyā — Nārada, Sanskrit