Viramitrodaya 1.p277
Vīramitrodaya 1.p277
- Language
- Sanskrit
1.p277
na tatra nāgāḥ subhṛtā na yodhā rājño na mātā na pitā na bandhuḥ | yatrāsya kāryo bhavatīha vidvān sāṃvatsaro dharmavidapramattaḥ || iti | iti jyotirvillakṣaṇam | atha vaidyalakṣaṇam | atra— prāṇācāryaḥ sa vijñeyo vacanaṃ tasya bhūbhujā | rāma rājñā sadā kāryaṃ yathā kāryaṃ pṛthagjanaiḥ || iti viṣṇudharmottaravacanena rājñā vaidyoktaṃ sarvaṃ karttavyam | sarvavaidyaguṇairyuktaṃ nityaṃ sannihitāgadam | mahānase prayuñjīta vaidyaṃ tadvidyapūjitam || iti kṣemakutūhalavacanena rājā svaśarīrarakṣārthaṃ vaidyaṃ mahānase prayuñjītetyuktam | tatra kiṃlakṣaṇo bhiṣagapekṣita iti tallakṣaṇamabhidhīyate | viṣṇudharmottare, puṣkara uvāca | paramparāgato yaḥ syādāṣṭāṅgena cikitsate | anāhāryyaḥ sa vaidyaḥ syāddharmmātmā ca kulodgataḥ || kulodgataḥ kulīnaḥ | aṣṭāṣṭakaṃ ca hārīte uktamśalyaṃ śālākyama gadaṃ kumārabharaṇaṃ tathā | kāyabhūtakriyā vājīkaraṇaṃ ca rasāyanam || iti | nārācakāṣṭhavallībhiḥ śaktikuntaiśca tomaraiḥ | khaḍgairvibhinnagātrasya tatra syādyadi śalyakam || tasya pratīkārakakarma yattat śalyacikitsitam | iti | suśrute, na kevalaṃ kāṣṭhatṛṇādiśalyaṃ cirapravṛddhaṃ maladoṣajaṃ vā | yatkiñcidābādhakaraṃ śarīre tatsarvameva pravadanti śalyam || ūrdhvajatruṣu ye rogāḥ śravaṇādiṣu saṃsthitāḥ | teṣāṃ yatkriyate karma tat śālākyaṃ prakīrtitam || sthāvarāṇāṃ jaṅgamānāṃ tathā saṃyogajanmanām | viṣāṇāṃ yaḥ pratīkāro viṣatantraṃ taducyate || tadevāgadam | manopakramavijñānaṃ kumārabharaṇaṃ tathā | dhātrīṇāṃ lakṣaṇaṃ kṣīradoṣasaṃśodhanauṣadham || yoginīnāṃ grahāṇāṃ ca lakṣaṇaṃ tannivāraṇam | sūtikārogaśamanamiti bālacikitsitam || iti | rogadarpaṇe, kāye syātkāyadahanaṃ taddoṣavinivāraṇam | proktā kāyacikitseyaṃ tattvajñairbhiṣajāṃ varaiḥ || devāsuraiśca gandharvapitṛbhūtādibhirnṛṇām | grastānāṃ śāntikā bhūtacikitsā sā nigadyate || vājaṃ śukraṃ samākhyātaṃ tatpuṣṭīkaraṇaṃ nṛṇām | vājīkaraṇamityāhurmu̍nayastattvadarśinaḥ || rasaraktādidhātūnāṃ yadā''pyāyanakārakam | rasāyanaṃ taduddiṣṭaṃ bhiṣagbhiḥ śāstrapāragaiḥ || iti | vāgbhaṭe'pyaṣṭāṅgamuktamkāyabālagrahordhvāṅgaśalyadaṃṣṭrājarāvṛṣān | aṣṭāvaṅgāni tasyāhuḥ cikitsā yeṣu saṃśritā || iti | prāṇācāryaḥ sa vijñeyo vacanaṃ tasya bhūbhujā | rāma rājñā sadā kāryaṃ yathākāryaṃ pṛthagjanaiḥ || iti | carake, hetau liṅge praśamane rogāṇāmapunarbhave | jñānaṃ caturvidhaṃ yasya sa rājārho bhiṣak mataḥ || iti
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (4)
- Sūktiratnahāra — Kāliṅgarāya Sūrya, Sanskrit
- Subhāṣitasudhānidhi — Sāyaṇa, Sanskrit
- Kṣemakutūhala — Kṣemaśarman 1549, Sanskrit
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit