Viramitrodaya 1.p4.5
Vīramitrodaya 1.p4.5
- Language
- Sanskrit
1.p4.5
na vayamanena strīṇāmadhikāraṃ karmaphalasvāmitvaṃ vā vārayāmaḥ | kintu strīṇāmasvātantryaṃ brūmaḥ | svātantryāsvātantryābhyāṃ ca pradhānāpradhānatvavyapadeśo nāṅgāṅgibhāvena | dṛṣṭaśca loke svatantre pradhānaśabdavyapadeśaḥ | yathā itarakārakeṣu samānavyāpāreṣu āgateṣvapi pradhānabhūtaḥ paṅktau devadatto nāgata iti | tathā ca tasminnevādhikaraṇe— bhāryā putraśca dāsaśca traya evādhanāḥ smṛtāḥ | itīyaṃ smṛtiritarasmṛtivirodhādasvātantryaparatayā vyākhyeyeti vadan pārthasārathimiśraḥ strīṇāmasvātantryaṃ spaṣṭamevācaṣṭa | yatta strīṇāṃ prādhānye liṅgamuktam—gṛhiṇī gṛhamucyate iti | taditarāpekṣayā strīṇāṃ prādhānyaṃ gaṇayati na bhartrapekṣayeti sarvamanavadyam | tasmātsvātantryāt, ādāveva pravakṣyāmi puruṣāṇāṃ tu lakṣaṇam | iti viṣṇudharmottaravacanācca puruṣalakṣaṇamevādāvucyata iti | tatra tāvallakṣaṇaparīkṣākāla uktaḥ— bhaviṣyapurāṇe, śubhe'hani śubhe kṣetre gṛhe saumye śubhe ravau | pūrvāhne maṅgalairyuktaḥ parīkṣeta vicakṣaṇaḥ || iti | jaganmohanasamudre'pi, śobhane hastanakṣatre grahe saumye śubhe ravau | pūrvāhne brāhmaṇairyuktaḥ parīkṣeta vicakṣaṇaḥ || iti | atra dakṣiṇabhāge puṃsāṃ vāmabhāge strīṇāṃ lakṣaṇānyavalokanīyāni | taduktam— prayogapārijāte, vāmabhāge tu nārīṇāṃ dakṣiṇaṃ puruṣasya tu | nirdiṣṭaṃ lakṣaṇaṃ tajjñaiḥ samudravacanaṃ yathā || iti | lakṣaṇaṃ śubhāśubhasūcakaṃ cihnam | skānde kāśīkhaṇḍe'pyāhanāradaḥ, vaiśvānara samabhyehi mamotsaṅge niṣīda bhoḥ | lakṣaṇāni parīkṣye'haṃ pāṇiṃ darśaya dakṣiṇam || iti |
Commentaries (2)
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitra Miśra alias Mitraparaśurāma Miśra, Sanskrit
Linked texts (1)
- Lakṣaṇaprakāśa (Mitramiśra) — Mitramiśra, Sanskrit