Viramitrodaya 7.p51

7.p51

kalahaṃsanādamadhuraṃ kiñcitkṣiptapuṣkarastu yadā | bṛṃhati vāraṇanāthastadā jayaṃ narapatirlabhate || daśanavivarjitahastasturaṅgagambhīraśaṅkhanādasamaḥ | bṛṃhati yadā ca hastī tadā tu vijayo bhavedbharttuḥ || mukhavivarakapolagataṃ bṛṃhatyasakṛdgajo yadā hṛṣṭaḥ | madhuraṃ gajahasitaṃ tajjayapradaṃ bhavati bhūpānām || krauñcaravaṃ haṃsaravaṃ nāgo hi bṛṃhitaṃ yadā kurute | etadapi nāgahasitaṃ jayapradaṃ bhavati bhūpānām || garjati kaṇṭhena yadā yathā ghano vāraṇaḥ prahṛṣṭamanāḥ | mukharandhraniviṣṭakarastadā jayo jāyate bhartuḥ || jaladharagṛhītasalilaṃ sasīkaraṃ bṛṃhitaṃ yadā kurute | bhavati tadā naranāthasya śatruvināśaḥ sukhenaiva || kathitānyetāni mayā śubhāni gajabṛṃhitāni naranāthasya | aśubhāni ca nāgānāmataḥ paraṃ sampravakṣyāmi || saṅkocāyitalapano varāhaghuṣitavanniḥsvanaṃ kurute | yadi nāgo bhavati bhayaṃ tadā raṇe narapatibalasya || bhūtalavistṛtahasto nadati yadā dharaṇikaṇṭhanādasamam | narapatirāṣṭravināśo bhavati tadā śatrusainyakṛtaḥ || jāyeta vijayavighnaḥ śītaṃ purarāṣṭrapīḍanaṃ ca tathā | madamuditakaraḥ kharavat sa niḥsvanaṃ yadi karī kurute || balibhuṅgiḥsvanasadṛśaṃ yadi bṛṃhati vinamitānano hastī | mriyate tadāsya yantā māsasyānte caturthasya || balibhuk śvā | bhūmau valitaniveśitaśithilakaro bṛṃhati ca yadā karuṇam | mīlitalocanayukto bhartṛvināśaṃ tadā kurute || satataṃ duḥkhitahṛdayo rogāṇāmāgamaṃ ripubhayaṃ ca | kharapārāvatarutasamabṛṃhitamukharaḥ karī kurute || rūkṣaṃ nādaṃ bṛṃhatyasakṛtsandhyādvaye yadā hastī | hastipasahitaśca tadā sa eva pañcatvamupayāti || āghrātānanavivaro bṛṃhati ca yadā suduḥsahaṃ dantī | sahasābhighātajanitastadā bhayaṃ bhavati bhūpānām || cītkāraṃ yadi kurute paruṣaṃ saṅgrāmakalpito hastī | dharaṇītalanyastakarastadā bhayaṃ jāyate bhartuḥ || pātāraṃ sainyapatiṃ kruddho bhīta iva yaḥ svanaṃ kurute | gajaparivarjitamukhaḥ sa nāśayedvāraṇā saṅkhye || aśanisphūrjitasadṛśaṃ dvirado yadi bṛṃhate raṇārambhe | dharaṇītalaġatavadanastadā jayo nāsti bhūpasya || niḥśvasati dīnavadano jambukanādānukārikṛtaśabdaḥ | yo nāgo raṇasamaye na tasya bharttā jayaṃ labhate || yaḥ kiṅkiṇīsvanasadṛśaṃ nādaṃ karoti kupito'pi | tyājyo'sau narapatinā santāpakriyākaro bhavati || harṣitatanūruho yadi bṛṃhati paryaśrulocano hastī | pīlupatiyātṛnāśaṃ tadā kurute'vaśyamevāsau || pīluhaṃstī | vāmāndolitacaraṇo yadā karī bṛṃhate saniḥśvāsam | ālānagataḥ kurute tadā kṣayaṃ yātṛpīlupateḥ || evaṃ prakṛtisthā yadi mataṅgajā bṛṃhitāni kurvanti | ātyantikāni rājñastānyeva bhavanti nānyāni || iti | iti śabdalakṣaṇam | athāvarttalakṣaṇam | hṛdayaprabandhe, āvartaḥ ṣaṭpradeśeṣu tvagjo daśanabhaṅgajaḥ | keśajaḥ pakṣmajātaśca vālajo romajo'pi ca || keśaromabhavau śastau dantakalpanajaḥ śubhaḥ | śokānarthapradāḥ proktāstvagjapakṣmajabālajāḥ || bhūmido romajāvartto keśāvartto jayapradaḥ | dantabhaṅgabhavāvarttaḥ sutadārapradastathā || karttanaḥ pakṣmajāvartastvagjātaścāmayapradaḥ | vraṇakṛdbālajāvarttaḥ śokamāraṇasambhavaḥ || praśasto dakṣiṇāvartto vāmāvartto vigarhitaḥ | mataḥ śasto mṛdusnigdhaḥ savarṇaḥ pītaromakaḥ || vāme ye dakṣiṇāvarttā vāmāvarttāśca dakṣiṇe | āvarttāste'pi nābhīṣṭā rājaputramataṃ yathā || śubho'pyakṣetrajātastu śubhaṃ naiva prayacchati | aśubhaḥ kṣetrajātaśca nāniṣṭaphaladaḥ smṛtaḥ || avagrahe'grahaste ca stanayorantare tathā | grīvāyāmakṣikūṭe ca kumbhābhyantaratastathā || talpale dantaveṣṭe ca karṇamadhye ca vakṣasi | āvarttā vāraṇānāṃ hi niścayākhyāḥ śubhapradāḥ