Viramitrodaya 8.p9.2

8.p9.2

chidraprahāro hyaśucipriyaśca syātkrūradṛṣṭirlaghukāyavāṃśca | krodhābhimānātiśayena yuktaḥ śūdrasturaṅgo'tijaḍaḥ prasiddhaḥ || iti | nakulakṛte aśvacikitsite, vājino jalajāḥ kecidvanhijātāstathā pare | samīraprabhavāścānye ulūkāmṛgajāstathā || jalodbhavā dvijā jñeyāḥ kṣatriyā vahnisambhavāḥ | prabhañjanabhavā vaiśyā eṇolūkāśca śūdrakāḥ || puṣpagandhaḥ sadā vipraḥ kṣatriyo'gurugandhakaḥ | ghṛtagandhodbhavo vaiśyo mīnādīnāṃ ca śūdrakaḥ || vivekī saghṛṇo viprastejasvī kṣatriyaḥ smṛtaḥ | duṣṭabhāvastathā vaiśyaḥ śūdro niḥsattvakātaraḥ || viprasya vāhanāḥ sarve trayo bhūmipateḥ sadā | dvau vaiśyasya ca śūdrasya eka eva sukhāvahaḥ || kecidicchanti bhūpānāṃ sarve'śvā vāhanocitāḥ | tadarthe bhūtale yasmācchāālihotreṇa nirmitāḥ || brāhmaṇāḥ kṣemakṛtyeṣu siddhiṃ gacchanti vājinaḥ | kṣatriyā yuddhakāryeṣu vaiśyā bhṛtyārjane sadā || śūdrāścānyeṣu kāryeṣu jñātvaivaṃ vājinaḥ sadā | āruhetsarvakṛtyeṣu ya icchecchāśvatīṃ śriyam || iti | ityaśvajātivibhāgaḥ | athāśvotpattideśāḥ | nakulakṛte'śvacikitsite, caturdhā vājino bhūmau jāyante deśasaṃśrayāt | tājikāḥ khurasāṇāśca tuṣāṇāścottamā hayāḥ || gojikāṇāśca kekāṇāḥ poṭāhārāśca madhyamāḥ | gāhurāḥ sāhurāṇāśca sindhuvārāḥ kanīyasaḥ || anyadeśodbhavā ye ca nīcanīcāstathā pare || iti | jayadevakṛte'śvāyurvede, aśvānāṃ janmadeśāṃstu pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ | uttamānāṃ ca madhyānāmadhamānāṃ ca tattvataḥ || uttamāstvadhikāḥ proktāstathā pārasikāśca ye | kekāṇāścaiva ye vāhāḥ pṛṣṭajā ye ca kīrtitāḥ || ūrujātāsturuṣkāśca sapṛṣṭhā māṇḍalāśca ye |