Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 4.12.4

Tātparyabodhinī 4.12.4

Language
Sanskrit

4.12.4

nanu 'viśeṣaṇabhedādviśiṣṭasyāpi bhedaḥ' iti nyāyenāvasthābhedādavasthāvato'pi bhedaḥ syāditi cettasya śiśutvādyabhimāninyahaṃkāra eva caritārthatvānnityātmaviṣayatvānupapatteḥ | anyathā bālyamārabhya dehendriyakṛtakāryasmaraṇāsaṃbhavāt | smaryate ca mayā bālye kṛtaṃ kandukakhelanamiti | nātmānekatve etatsmaraṇaṃ ghaṭate anyakṛte karmaṇyanyasya smṛtyadarśanāt | yato bālyamārabhya vṛddhatvādasānakaṃ kṛtaṃ kāryaṃ smaryate, tataḥ pratyayabhedena pratyayārthasya bheda iti pratyakṣamasiddham | vyaktibhedādātmano'pi bheda ityanumānaṃ ca na sidhyati | sthūlasūkṣmakāraṇadehānāṃ jāgratsvapnadehayośca bhede satyapi ahaṃpratyayārthasyātmano bhedābhāvānnānumānasiddhiḥ | śrutistvaditirdevā gandharvā ityātmopādhibhedānvadati natvātmabhedaṃ, sarvatra caitanyasyaikarūpatvānnātmabhedopapattistato devagandharvamanuṣyādidehāḥ sarve jāgrattvamādidehavadātmano bhogāyatana store ānyeva natvātmabhedadyotakāḥ | yathā sthūlādideheraikasyaivātmano bhogo bhidyate tathaiva devādideherapyato devādidehā bhogāyatana store ānyeva bhavanti | yatasteṣu rūpatejaḥsvabhāvādīnāmeva bhedo dṛśyate natu cetanasya | tata evātmaviṣayako'hamasmītyahaṃpratyayaḥ sadaikarūpo bhavati | tena vyaktibhedapratipādanaparaiva śrutirnatvātmabhedapratipādanapareti siddham |

Linked texts (1)