Bhagavadgita 4.20

4.20

na jāyata iti | atra kadācicchabdaḥ kadācinna jāyate kadācinna mriyata iti sarvatra saṃbadhyate | vāśabdau cārthoṃ bhavataḥ | atrāja ityajatvenaiva sarvavikārāsaṃbhave prāptepi svayaṃ śrutiḥ kaṇṭharaveṇa pratyekaṃ tānniṣedhati ātmano nirvikāratvajñānasya nirvicikitsatvāya | ajaḥ | yatsākṣātkārādvidvān punarna jāyate so'jaḥ svayaṃjananarahito vā'jo'yamātmākadācinna jāyate niravayavatvānnotpadyate | ‘niṣphalaṃ niṣkriyam’ iti, ‘na cāsya kaścijjanitā na cādhipaḥ’ iti niravayavatvaniṣkāraṇatvaśravaṇādātmano janikriyā nopapadyata iti bhāvavikāraḥ prathamo nirastaḥ | na mriyate ca tenaiva hetunā'yamātmā nāśakriyāṃ na prāpnotīti ṣaṣṭho vikāro nirastaḥ | ayamātmā bhūtvā janikriyāyāḥ prāpya bhūyaḥ punarbhavitā cāstitvamānna bhavati | ghaṭavajjanmānantarabhāvyastitvaṃ na prāpnoti kiṃtu mṛdiva janyanapekṣitaprāktanasattāvāneva bhavatīti dvitīyo vikāro nirastaḥ | niravayavatvādātmā nitya ekarūpa iti vipariṇāmalakṣaṇaścaturtho vikāro nirastaḥ | ekarūpayaiva sattā śāśvadbhavatīti śāśvata ityapakṣayalakṣaṇaḥ pañcamo vikāro nirastaḥ | niravayavatvenāyaṃ purāpyadhunā ca sarvadā navatvāt purāṇa iti vṛddhilakṣaṇastṛtīyo vikāro nirastaḥ | evaṃ ṣaḍbhirbhāvavikārairvarjitatve pratipādite satyātmano nityakūṭasthāsaṅgacidrūpatvamādyantaśūnyatvamadvitīyatvaṃ ca sūcitaṃ bhavati | tathāpyasya śroturdehanāśādātmanāśabhramo na naṣṭa iti matvā yatra bhramastatraiva pumān samyagbodhanīya iti tasya bhramaṃ chettumāha—na hanyata iti | asmin śarīre khaṅgādinā hanyamāne chidyamāne satyapyātmā nirvikāratvāt svayaṃ ghaṭe bhidyamāne ghaṭākāśavanna hanyate hananakriyāyā viṣayo na bhavati | ghaṭe naṣṭe ghaṭākāśavaddehe naṣṭe satyātmā svayaṃ svarūpeṇaiva tiṣṭhati | tathāca śrutiḥ 'avināśī vā are'yamātmā'nucchittidharmā' iti |
evamātmano'hamarthasya nirvikāratvaṃ nityakūṭasthāsaṅgacidrūpatā tadetatpāramārthikaṃ tattvamiti pratipādya īdṛśamātmatattvaṃ viditavato viduṣaḥ sarvakarmasaṃnyāsa evādhikāro nānyatreti sūcayitumāha—