Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 4.29

Tātparyabodhinī 4.29

Language
Sanskrit

4.29

āścaryavaditi | manuṣyeṣu śatakoṭisaṃkhyākeṣu yaḥ kaścinmatprasādapātrībhūta evaṃ kūṭasthāsaṅgacidrūpamātmānamadvayamakhaṇḍānandaikarasaṃ paśyati sākṣātkartumicchati sa āścaryavadeva bhavati | lokaiḥ kartumaśakyasya karmaṇaḥ karaṇamāścaryaṃ tatkaraṇārha eva bhavati | yathā hanumataḥ samudralaṅghanaṃ tadvadatra sarvaviṣayāśāpāśaṃ nirdahya mokṣecchākaraṇamāścaryaṃ, mokṣecchāyā atidurlabhatvādvahujanmalabhyatvādvahupuṇyaparipākasādhyatvāccittaprasādaikamūlatvācca saṃtīrṇaśeṣaviṣayāśāsindhuḥ śuddhātmā mokṣaikakāmo mumukṣuratidurlabha ityarthaḥ| kiṃca enamuktalakṣaṇamātmānamanyaḥ pūrvoktāddidṛkṣorbhinnaḥ yaḥ kaścicchṛṇoti so'pyāścaryavadeva bhavati ākāśagāmī puruṣo yathā tadvatprāṇālaye'pi dustyajeṣu bhogeṣu vairāgyamatidurlabhaṃ, satyetasmin sasādhanasya karmaṇaḥ saṃnyāso duṣkaraḥ, kṛte'pi ca tasminnamānitvādyakrodhatvāditrahmacaryādidaivī sādhanasaṃpadurlabhā, tasyāmapi labdhāyāṃ 'ananyaprokte gatiratra nāsti' ācāryavānpuruṣo veda' iti śravaṇādbrahmavidācāryo durlabhaḥ, siddhe'pyuktasādhane gurau ca matprasādaikalabhyā śravaṇādiniṣṭhā tvatidurlabhā, madanugrahavatkartṛkaśravaṇādereva samyagjñānajanakatvena mokṣaphalakatvānniruktasādhanasaṃpanna ātmani viṣaye śrotā durlabha ityarthaḥ | tathaiva niruktasarvasādhanasaṃpannaścādṛṣṭatvādikhadharmayukto matprasādapātrībhūto yaḥ kaściduktādanyaḥ śravaṇādiniṣṭhayā vijñātātmatattvo brahmaniṣṭha eva enamuktalakṣaṇamātmānaṃ vadati upasannāya sacchiṣyāyātmatattvamupadiśati so'pyāścaryavadeva bhavati | 'brāhmaṇaḥ pāṇḍityaṃ nirvidya bālyena tiṣṭhāsedvālyaṃ ca pāṇḍityaṃ ca nirvidyātha muniramaunaṃ ca maunaṃ ca nirvidyātha brāhmaṇaḥ' iti śrutyuktabrāhmaṇatvasiddhihetoratiduḥsādhyatvāduktalakṣaṇo brahmavittattvopadeṣṭātidurlabha ityarthaḥ| evaṃ paramārthecchoḥ śrotustattvopadeṣṭuścātidurlabhatvaṃ pratipādya idānīmuktasādhanasaṃpadvidhurasya maddimukhasyātmā boddhuṃ na śakya ityāha-śrutvāpyenamiti | śrutyācāryamatprasādarahito'mānitvādidaivasaṃpadvidhuro yaḥ kaścidātmatattvāvagatyai śravaṇādi karoti sa uktasādhanavaidhuryācchatadhā sahasradhā vā śrutvā śravaṇaṃ kṛtvā apiśabdānmananaṃ ca kṛtvāpyenaṃ prakṛtamātmānaṃ naiva jānāti | jñātuṃ jñānaphalaṃ ca prāptuṃ na śaknotītyarthaḥ | etena 'sarvamidamahaṃ ca brahmaiva' iti sarvasya brahmamātratvavijñānaṃ durlabhataramiti sūcitaṃ bhavati |
pūrvamavyaktādīni bhūtānauti bhīṣmādiśabdavācyārthasyāśocyatvamupasaṃhṛtya idānīmātmano lakṣyārthasyāśocyatvamupasaṃharati—

Linked texts (1)