Bhagavadgita 4.46
Tātparyabodhinī 4.46
- Language
- Sanskrit
4.46
yāvāniti | udamudakaṃ pibantyasminnityudapānaṃ jalāśayaḥ | jātāvekavacanam | tasminnudapāne bhūmau sarvatra vidyamānavāpīkūpataṭākapuṣkariṇīnadanadyādau puṇyatīrthe snānadānārcanādikriyayā sādhyamāno'rthaḥ puṇyalakṣaṇo yāvān yāvatparimāṇakaḥ sidhyati | sarvataḥsaṃplutodake sarvatra saṃplutaṃ paripūrṇamudakaṃ yasya sa sarvataḥsaṃplutodakaḥ samudrastasminneva snānadānārcanādikriyayā labhyamānaḥ puṇyarūpo'rthastāvanneva | gaṅgādipuṇyatīrtheṣu tatra tatra pṛthakpṛthak kriyamāṇasnānadānādikriyālabhyamānapuṇyaviśeṣaiḥ samānaparimāṇa eva sidhyati na tato nyūnāyate | śate pañcāśantyāyena paricchinnajalānāṃ gaṅgādīnāṃ samudre'ntarbhāvāt | evameva sarveṣu vedeṣu ṛgādiṣu prasiddhaiḥ karmabhiryāgayajñadānādhyayanavratatapoyogādibhiranyaiśca puṇyaviśeṣaiḥ saṃpādyamānaḥ śrutyukta ānandaḥ sārvabhaumādibrahmāntaḥ punaḥ punaḥ śataguṇito yāvān bhavati tāvānānando vijānataḥ sarvamidamahaṃ ca brahmaiveti jagatsarvaṃ svaṃ ca saccidānandaṃ brahmaiva paśyato brāhmaṇasya brahmavidvatterbrahmānubhūtyā sidhyati | tato brahmavinnityānanda eva bhavati | 'sa modate modanīyaṃ hi labdhvā' iti śruteḥ | yadvā udapāne bhūmau sarvatra vidyamānavāpīkūpataṭākanadanadyādau jalapradeśe vidyamāno jalarūpo'rtho yāvān tiṣṭhati tāvān sa jalarūpo'rthaḥ sarvataḥsaṃplutodake samudre ekakoṇasthitajalasyāṃśāṃśo bhavati yathā | tathā vedeṣu śabdādiviṣayajātaṃ vidanti jānantīti vedāḥ | vidadhātoḥ kartarryac | brahmādipipīlikāntāḥ sarve prāṇinasteṣu vedeṣu sarveṣu prāṇiṣu puṇyakarmaparipākavaśādiṣṭārthasānnidhye pratīyamāna ānandarūpo'rthaḥ yāvān tāvān ānandarūpo'rthaḥ sarvataḥsaṃplutodakasthānīye brahmaṇi sthitānandasya leśāṃśobhavati | 'etasyaivānandasyānyāni bhūtāni mātrāmupajīvanti' iti śruteḥ | evaṃ svapratibimbaleśāṃśamātreṇa brahmādipipīlikāntaprāṇijātasya tattatpuṇyaviśeṣatāratamyena sukhatāratamyapradaṃ sarvataḥsaṃplutodakasthānīyamadvitīyaṃ satyajñānānandaghanaṃ paraṃ brahma vijānataḥ etadevāhmamiti svasvarūpatvena sākṣātkṛtavato brāhmaṇasya brahmavido'khaṇḍākāravṛttyā sarvadā'nubhūyamāno'nanto bimbānanda evaṃlakṣaṇa etāvāniti vaktuṃ na kenāpi śakyata ityarthaḥ |
yadyapyevaṃlakṣaṇasaṃpannasyaiva brahmavittamasya sarvakarmasaṃnyāse'dhikārastathāpi śokamohāviṣṭatvādivicāryatāṃ naitallakṣaṇaṃ tvayi dṛśyate | tatastava karmaṇyevādhikāro natu jñāne nāpi ca saṃnyāse iti vadan śatadhā kṛtaśravaṇānāmapyanuditātmajñānānāṃ mumukṣūṇāṃ svadharmānuṣṭhānamavaśyaṃ kartavyaṃ na kvacidapi tyaktavyamiti niṣkarṣamāha—
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit