Bhagavadgita 4.49
Tātparyabodhinī 4.49
- Language
- Sanskrit
4.49
dūreṇeti | bahusādhanasādhyatvātkleśabhūyiṣṭhatvādasāṅgatve phalavaiguṇyātsāṅgatve ca janmādiduḥkhabījatvādakaraṇe pratyavāyajanakatvayā nirayahetutvācca avaraṃ nikṛṣṭaṃ karma nityaniratiśayamokṣasukhahetorbuddhiyogājjñānayogāddūreṇa vartate 'dūramete viparīte viṣūcī', 'avidyā yā yā ca vidyā' iti śravaṇādviparītabhāvahetutayā mokṣahetorjñānayogasya dūrameva bhavati | 'aṣṭādaśoktamavaraṃ yeṣu karma' iti śrutyoktamavaratvaṃ karmaṇo hiśabdo dyotayati | ataḥ karma nāstheyamiti bhāvaḥ | nanu bahavaḥ karmayogamevānutiṣṭhanti kathaṃ karmā'varamityata āha—kṛpaṇā iti | karmajanyaphalasya svargasya sukhasya vāpyaihikasya hetavaḥ karmaphalahetavaḥ karmaphalaprārthinaḥ kāmino ye ta eva kṛpaṇā adhamā nīcāḥ | 'yo vā etadakṣaraṃ gārgyaviditvāsmāllokātpraiti sa kṛpaṇaḥ' iti śrutirviśiṣṭajanyakarmaśīlaguṇavato'pyajānata eva brahmatattvaṃ karmiṇo'dhamatvaṃ bravīti | 'etacchreyo ye'bhinandanti mūḍhā jarāmṛtyuṃ te punarevāpiyanti', 'yatkarmiṇo na pravedayanti rāgāttenāturāḥ kṣīṇalokāścyavante' iti karmiṇāṃ karmaphalamohitānāṃ bravīti śrutiranarthameva | ato dhīrā amṛtatvaṃ viditvā dhruvamadhruveṣviha na prārthayanta iti | 'etadyo veda nihitaṃ guhāyāṃ so'vidyāgranthiṃ vikiratīha saumya', 'jñānādeva tu kaivalyaṃ' 'yayā cirātsarvapāpaṃ vyapohya parātparaṃ puruṣamupaiti vidvān' ityādiśrutibhirvivekavatāṃ bhogeṣvaprārthyatvaṃ mokṣasyaiva prārthyatvaṃ vidyaikagamyatvaṃ ca pratipādyate yasmāttasmāddhanaṃjaya, buddhau sāṃkhyabuddhau cittaprasādāsāditajñānasaṃyoga eva śaraṇaṃ vāsaṃ manaso'nviccha tatraiva manaḥ sthāpaya | tava cittaṃ yadā prasīdati tadārabhya jñānayoga eva tiṣṭha | avaratvādasādhanatvādanātmanyātmatādhīhetutvācca na kvacitkarmaṇi tiṣṭhetyarthaḥ | etena yāvaccittaprasādastāvadeva karmasādhanaṃ mumukṣorataḥ paraṃ jñānayoga eveti sūcitam | tena yāvajjīvamagnihotramapakvabuddhereveti siddham |
mumukṣorjanmādihetūnāṃ sarveṣāmapi karmaṇāṃ niḥśeṣanivṛttirjñānayogabalenaiva sidhyati nānyena | atastvaṃ tatraiva niṣṭhāṃ kurviti bodhayati—
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit