Bhagavadgita 4.56

4.56

duḥkheṣviti | duḥkheṣu duḥkhaprāpakeṣu jvaraśūlaśirovedanādiṣvādhyātmikeṣu, cauṃrādivyāghrādiṣvādhibhautikeṣu, varṣavātātapādiṣvādhidaivikeṣūpadraveṣu prāpteṣu satsu | svayamanudvignamanāḥ anudvignaṃ kiṃ karomi kvagacchāmīti vikṣepavyathāvidhuraṃ mano yasya so'nudvignamanāḥ samādhiniṣṭhayā tairakṣobhitacitta ityarthaḥ | tathā sukheṣu sukhaprāpakeṣu miṣṭānnarasādiṣu svayaṃ prāpteṣu vigataspṛhaḥ vigatā viśiṣya nirgatā spṛhā rasanādīndriyalaulyaṃ yasya sa vigataspṛhaḥ | svānandarasāsvādāmattyā teṣvādararahita ityarthaḥ | vītarāgabhayakrodhaḥ upakāriṇi rāgaḥ prītiḥ, atyantā'pakāriṇi krodho'prītiḥ, āsanne maraṇahetau bhayaṃ caitattritayaṃ svātmaniṣṭhayā vītaṃ na prāptaṃ yena sa vītarāgabhayakrodhaḥ | prītyaprītibhayahetūnāṃ prītyādīnāṃ tatkāryāṇāṃ cāviṣayībhūta ityarthaḥ | duḥkhādiṣu viṣādādyanudaye hetumāha—muniriti | śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca spṛṣṭaṃ ca sarvaṃ pratyagdṛṣṭyā brahmaiva manute paśyati jānāti natu tattadākāreṇeti munirbrahmaniṣṭhaḥ evaṃlakṣaṇo yaḥ sa sthitadhīḥ sthitaprajñaḥ siddha ityucyata ityarthaḥ | etena duḥkhādibāhyānālambina eva sadbrahmaniṣṭhāvata eva samyagjñānaṃ samyak jñānina eva videhamuktiriti sūcitaṃ bhavati | saṃsiddho brahmavidyatirāpatsu saṃpatsu na kiṃcidvadati kiṃtu tūṣṇīmeva svātmanā tiṣṭhatīti kiṃ prabhāṣetetyasya praśnasyottaraṃ dattam |
śravaṇādinā vijñātātmatattvo videhakaivalyārthī san jñānaparipākāya samādhau pravṛttaḥ sādhako ya evaṃ vartate tasyaiva jñānaniṣṭhā sidhyatītyāha—