Bhagavadgita 4.66
Tātparyabodhinī 4.66
- Language
- Sanskrit
4.66
nāstīti | śatadhā śrutavedānto'pi yastīvramumukṣayā śānto dānta uparatastitikṣurbhūtvā'pratibaddhajñānasiddhaye samādhiṃ na karoti tasyā'yuktasyāsamāhitacetasaḥ puruṣasya buddhiḥ sarvatra brahmadarśanalakṣaṇā cittaprasādaikalabhyā pratyagdṛṣṭirnāsti | bahudhā kṛte'pi śravaṇe tadutpannaṃ jñānaṃ padavākyārthagocarameva bhavati natu vastugocaraṃ, sūkṣmabuddhyā kvacijjātamapi na tiṣṭhati sthiramityarthaḥ | ayuktasyeti punaruktiḥ samādheravaśyakartavyatvadyotanārthā | 'kāraṇābhāve kāryābhāvaḥ' iti nyāyena ayuktasya samādhisamutpannabrahmāparokṣajñānaśūnyasya bhāvanā naca nāsti | deha iva idamevāhamasmīti svātmanā sākṣātkṛte brahmaṇyevātmatvābhiniveśo bhāvanā | tattādātmyāpattyā svasya brahmaṇyeva vyavasthitā'haṃbuddhilakṣaṇā yā sā cāyuktasya na saṃbhavatītyarthaḥ | tadasaṃbhave tatkāryaṃ ca na saṃbhavatītyāha-nacābhāvayata iti | prabuddho yathā dehaṃ tathā brahmaivā'haṃ netaradityātmānaṃ brahmaivā'bhāvayato'manyamānasya brahmātmanā svayamatiṣṭhato yateḥ śāntiranātmatādātmyatatkāryasaṃbandhādarśanalakṣaṇā copaśāntirna sidhyati | kiṃcā'śāntasyā'nātmānamevātmānaṃ dvaitaṃ ca paśyataḥ sukhaṃ nityaṃ nirantaraṃ brāhmaṃ kutaḥ sarvamidamahaṃ ca brahmaiveti sarvaṃ svaṃ ca brahmaiva paśyata eva yaterbrahmānandarasānubhavaḥ syāt | tadviparītadarśinaḥ kutaḥ sidhyatītyarthaḥ | yadvā na cābhāvayataḥ śāntiḥ śrutaṃ dṛṣṭaṃ spṛṣṭaṃ mataṃ vijñātaṃ svayaṃ ca sarvaṃ cidrūpadaṃ brahmaiveti sarvasya cinmātratvamakhaṇḍayā cidātmikayā vṛttyā nityaṃ nirantaramabhāvayato'paśyato'viduṣaḥ śāntirvidehamuktiścidānandaikarasabrahmarūpeṇāvasthānalakṣaṇā nāsti | evamaśāntasya videhamuktimaprāptasya sukhaṃ videhakaivalyasukhaṃ kutaḥ | brahmabhāvamaprāptasya brahmasukhaṃ na sidhyatītyarthaḥ |
nanu sūkṣmabuddheḥ śravaṇādijanyajñānaṃ samādhyabhāve'pi na naśyati yathā medhāvinā'dhītamīmāṃsādiśāstrajanyajñānaṃ medhayā pratiṣṭhitameva bhavati tathaiveti cenna | iṣṭakācayanādijñānamatisthūlamapi muhurmuhuravaloḍanaṃ caraṇaṃ pracāraṇaṃ vā vinā na sphuṭaṃ pratibhāti | kimu vaktavyamatisūkṣmamatīndriyamaviṣamayapracuramanaṃskṛtamanārūḍhamavinaṣṭapratipakṣamātmajñānaṃ samādhyabhāve na pratibhātīti | tattatsiddhiśca mumukṣoḥ samādhiḥ kartavya iti sūcayituṃ bahiḥ pravṛttasya jñānanāśanaprakāraṃ sadṛṣṭāntamāha—
Linked texts (1)
- Bhagavadgītā — Vyāsa, Sanskrit