Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 3.2

Sārārthavarṣiṇī 3.2

Language
Sanskrit

3.2

śrīviśvanātha—bho vayasya arjuna ! satyaṃ guṇātītā bhaktiḥ sarvotkṛṣṭaiva, kintu sā yādṛcchika-madaikāntika-mahābhaktakṛpaikalabhyatvāt puruṣodyamasādhyā na bhavati| ataeva nistraiguṇyo bhava, guṇātītayā madbhaktyā tvaṃ nistraiguṇyo bhūyā ityāśīrvāda eva dattaḥ| sa ca yadā phaliṣyati, tadā tādṛśa-yādṛcchikaikāntika-bhaktakṛpayā prāptāmapi lapsyase| sāmpratantu ‘karmaṇyevādhikāraste’ iti mayoktameveti cet, satyam, tarhi karmaiva niścitya kathaṃ na brūṣe ? kimiti sandehasindhau māṃ kṣipasītyāha—vyāmiśreṇeti| viśeṣataḥ ā-samyaktayā miśraṇaṃ nānāvidhārthamilanaṃ yatra tena vākyena me buddhiṃ mohayasi| tathā hi “karmaṇyevādhikāraste” ityuktvāpi “siddhayasiddhayoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate|” “buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte| tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||” iti yoga-śabdavācyaṃ jñānamapi bravīṣi| “yadā te mohakalilaṃ” ityanena jñānaṃ kevalamapi bravīṣi| kiñcātreva-śabdena tvadvākyasya vastuto nāsti nānārtha-miśritatvam, nāpi kṛpālostava manmohanecchā, nāpi mama tattadarthānabhijñatvam, kintu spaṣṭīkṛtyaiva tava kathanamucitamiti bhāvaḥ| ayaṃ gūḍho'bhiprāyaḥ—rājasāt karmaṇaḥ sakāśāt sāttvikaṃ karma śreṣṭham, tasmādapi jñānaṃ śreṣṭham, tacca sāttvikameva| nirguṇabhaktiśca tasmādatiśreṣṭhaiva| tatra sā yadi mayi na sambhavediti brūṣe, tadā sāttvikaṃ jñānamevaikaṃ māmupadiśa| tata eva duḥkhamayāt saṃsārabandhanānmukto bhaveyamiti|
to satya hai, parantu aisī bhakti ekamātra mere kisī svacchanda, aikāntika āśīrvāda diyā jā rahā hai ki guṇātītā merī bhaktike dvārā tuma nistraiguṇya ho sakate ho| jaba yaha āśīrvāda phalībhūta hogā, taba tuma vaise kisī svaicchika aikāntika bhaktakī kṛpā prāptakara guṇātītā bhakti prāpta karoge| ‘karmaṇyevādhikāraste’ (gītā 2/47) arthāt karmameṃ hī tumhārā adhikāra hai, punaḥ āpane kahā ‘siddhayasiddhayoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate’ hī yoga kahalātā hai| punaḥ āpane kahā— ‘buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛta-duṣkṛte| tasmād yogāya yujyasva yogaḥ karmaṣu kauśalam||' (gītā 2/50) arthāt buddhimān vyakti sukṛta aura duṣkṛta-donoṃkā hī tyāga karate te mohakalila’ (gītā 2/52) arthāt jaba tumhārī buddhi moharūpa vanako vastutaḥ yahām̐ ‘iva’ śabdake kāraṇa āpakā vākya aneka arthoṃvālā nahīṃ dījie| usake dvārā hī maiṃ isa duḥkhamaya saṃsārake bandhanase mukta hoūm̐gā|
sā. va. prakāśikā vṛtti—rājasika karmase sāttvika karma śreṣṭha hai| atyanta śreṣṭha nirguṇā bhakti hai| śrīmadbhāgavatameṃ nirguṇā bhaktikī paribhāṣā ‘madguṇaśrutimātreṇa mayi sarvaguhāśaye| manogatiravicchinnā yathā gaṅgāmbhaso'mbudhau|| lakṣaṇaṃ bhaktiyogasya nirguṇasya hyudāhṛtam| ahaitukyavyavahitā yā bhaktiḥ puruṣottame||' (śrīmadbhā. 3/29/11-12) arthāt, kapiladeva apanī mātā devahūtiko nirguṇā bhaktikā upadeśa dete hue kaha rahe haiṃ— “jisa prakāra gaṅgājalake pravāhakī sāgarake prati mere adbhuta prabhāva-sampanna guṇoṃke śravaṇamātrase prāṇimātrakī cittaguhāmeṃ nivāsa abhiniveśase utpanna prākṛta bhedalakṣaṇase rahita, kevala anukūla rūpase mujha kṛṣṇako bhūlakara māyāmeṃ abhiniviṣṭa honekā nāma hī dvitīyābhiniveśa

Linked texts (1)