Pramāṇa · Search · About · API

Bhagavadgita 3.39

Sārārthavarṣiṇī 3.39

Language
Sanskrit

3.39

śrīviśvanātha—kāma eva hi jīvasyāvidyetyāha—āvṛtimiti| nityavairiṇetyato'sau sarvaprakāreṇa hantavya iti bhāvaḥ| kāmarūpeṇa— kāmākāreṇājñānenetyarthaḥ| ca-kāra-ivārthe, analo yathā haviṣā pūrayitumaśakyastathā kāmo'pi bhogenetyarthaḥ, yaduktam—“na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati| haviṣā kṛṣṇavartmava bhūya evābhivarddhate||” iti|
hai, ataḥ sabhī prakārase isakā nāśa karanā hī prayojanīya hai| kāmarūpa śrīmadbhāgavatameṃ kathita hai— ‘na jātu kāmaḥ kāmānāmupabhogena śāmyati| haviṣā kṛṣṇavartmava bhūya evābhivarddhate||’ (śrīmadbhā. 9/19/14) sā. va. prakāśikā vṛtti—śoka aura santāpakā mūla kāraṇa kāma hī ‘kāmanalaṃ madhulavaiḥ śamayan durāpaiḥ’ (śrīmadbhā. 7/9/25) ‘sevamāno na cātṛṣyadājyastokairivānalaḥ’ (śrīmadbhā. 9/6/48) viṣayoṃkā pracura bhoga karanepara bhī saubhari ṛṣi ghṛtabinduke saṃyogase āgakī bhām̐ti śānti lābha nahīṃ kara sake— ‘na tṛpyatyātmabhūḥ kāmo vahnirāhutibhiryathā’ (śrīmadbhā. 11/26/14) sarvaśaktimān hūm̐, parantu jīva aṇucaitanya hai evaṃ mere pradatta śaktise kārya hī nāma ‘prema’ yā niṣkāma jaiva-dharma hai| cetana vastumātra hī svabhāvataḥ hī aṅgīkāra karate haiṃ| isake (kāmake) dvārā ve āvṛta hote-hote ācchādita cetanasvarūpa jar̤avat ho jāte haiṃ| isakā hī nāma jīvakā ‘karmabandhana’ athavā ‘saṃsāra-yātanā’ hai|”—śrībhaktivinoda ṭhākura|

Linked texts (1)