Vidhirasayana 8.19.p1.6
Vidhirasāyana 8.19.p1.6
- Language
- Sanskrit
8.19.p1.6
ke citvaupaniṣadāḥ-paramārthata evātmā prapañcarūpeṇa svecchayā pariṇamatīti manyante, tathā ca "sadeva somyedamagra āsīt ekamevādvitīyam" tadaikṣata
bahusyāṃ prajāyeya" (chā030) ityekasyaiva sanmātrarūpatayā prāgavasthitasyātmano'nekavyomādibhedābhinnaprapañcarūpeṇa bījasyeva vṛkṣarūpeṇa pariṇāmo darśitaḥ, "tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ" (tai.u.2a.)
ityaupaniṣadā vādā purāṇavādāścā'sminnarthe śataśo
dṛśyante | "puruṣa evedaṃ sarvam" "neha nānā'sti
kiñcana" ityādi tu dharmibhedābhāvābhiprāyam, tadyathaiko vṛkṣaḥ prādeśamātrādūrdhvaṃ nānāśākho'vasthito dūrasthairnānā vṛkṣā iti gamyate tadbhedinaścānye
tebhyaḥ kathayanti-'neme nānāvṛkṣāḥ, kiṃ tveka evāyaṃ
vṛkṣo nānāśākho'vasthitaḥ' iti tathā nāmarūpaprapañcaṃ
nānārūpaṃ paśyatām, mūlakāraṇasyaikasyātmano'yaṃ
nānārūpaḥ pariṇāma ityevamajānatāṃ tattvakathanārthā
evaṃvidhā vādāḥ- sarvamekasyaiva vistāro na kiñcidatra nānā'stīti
ye ca punarasattvavādāḥ prapañcaviṣayā avidyāvādā
bhrāntivādā māyāvādāśca te sarve prapañcasyānityatvādaupacārikāḥ | yathā mṛgatoyarajjusarpasvapnaprapañcādayaḥ kiñcitkālamāvirbhūya paścādvilīyante tathā
bhedaprapañcarūpobrahmapariṇāmopyāvirbhavati vilīyate
cetyā''virbhāvatirobhāvadharmakatvasāmyādasannityupacaryate, tasya cā'satkalpatve tadviṣayasya jñānasyāpi
siddhayatyaupacārikaṃ bhrāntitvam | māyānibandhanatvaṃ ca-“ indro māyābhiḥ pururūpa īyate ” ityādiṣu
yuktamupacāreṇa vaktum | “ ātmaivaikaḥ satyaḥ ” iti
ca tasyaiva nityatvāducyate, yathā “ goaśvā eva