Nayaviveka 9.5.3

Language: Sanskrit

9.5.3

nanvevaṃ yadi vikṛtāvapi padārthe vidhirbhavet, tathāpyaṅgapradhānāntarasādhanībhūte padārthe vidhānāt upadeśārthasiddheranyataratra vidhiyukta eva
kimarthaṃ vikṛtau 'kārye vidhiriti kīrtitam ? maivam, nānyataratra vidhānasaṃbhavārthamuktam vikṛtau kārye vidhiriti, kintu paramārthatastāvat kārye
vidhiḥ, sa ca yathaikopadeśopakalpite kārye'ṅgapradhānahavirāsādananirvṛttirūpe
vaikṛtaśaravidhiḥ, tathā'trāpi bhavatviti śaṅkānirākaraṇārthamityuktam
yuktam śaravidhau ekatvāt tatra kāryasya kāryāvayave ca vikṛtau vidhānāsaṃbhavāt | iha tu prakṛtāvuupadeśabhedāt kāryabhede'nyatarakārye vidhirbhavitumarhati
iti | na cāyamanyatarakāryavidhiḥ pradhānasambandhini kārye yuktaḥ, pradhānasya
prakaraṇāt
nanu ca bādhabhayena cedekakārye vidhistadvaramaṅgakārye bhavatu | pradhānadharmabādhādaṅgadharmabādho nyāyyo yataḥ | maivam | bādha eva kutaḥ ? upadeśabalāditi cettarhi pradhāna eva prakaraṇavaśāt | tatra hyupadeśo mukhyaḥ
tatrāsambhavādaṅgamātre jaghanyo'nyāyyo yataḥ | tadevaṃ prakṛtau pradhāne ya
upadeśaḥ tasyāṅgapradhānārthahomābhinirvṛttireva kāryam, tatra cecchamīvidhiḥ
prayājādijuhotāvapi na vārayituṃ śakyaḥ | etenaitannirastam
pūrvapakṣe tu sammārgārthena prakṛtānupadeśāntareṇa kāryāntyatvānna tatra
śamīvidhiriti sūktaṃ pūrvapakṣe nānāvṛkṣīyāḥ srucaḥ utpādyāssammārgārthatvena iti
nanvevamapi parṇatākārye srukśabdopasthāpite śamīvidhiḥ ekena cāṅgapradhānārthena parṇatopadeśenāṅgapradhānasruṅnivṛttirūpamekameva kāryaṃ kḷptam