A Cluster of Nyāya Flowers 1.16.6
Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 1.16.6
- Language
- Sanskrit
1.16.6
saṃśayānumānatattvajñānairiti | saṃśaye sati yadanumānaṃ tata utpadyate yat tattvajñānam, tannirṇayasvabhāvameveti | āha ca bhāṣyakāra iti | bhāṣyakāro hi—seyamānvīkṣikī pramāṇādipadārthaiḥ pravibhajyamānetyetatsāpekṣatvaṃ ślokamimaṃ papāṭha—pradīpaḥ sarvavidyānāmiti | seyamānvīkṣikī vidyoddeśākhye nītiśāstraprakaraṇe parīkṣitā | yā sarvavidyānāṃ madhye pradīpa śāstrapravṛttiprakāraḥ trividhā cāsya śāstrasya pravṛttiruddeśo lakṣaṇaṃ parīkṣeti | nāmadheyena padārthābhidhānamuddeśaḥ | uddiṣṭasya tattvavyavasthāpako dharmo lakṣaṇam | lakṣitasya tallakṣaṇamupapadyate na veti vicāraḥ parīkṣā | nanu ca vibhāgalakṣaṇā caturthyapi pravṛttirastyeva, bhedavatsu pramāṇasiddhāntacchalādiṣu tathāvyavahārāt | satyam | prathamasūtropadiṣṭe bhedavati padārthe bhavatyeva vibhāgaḥ, uddeśarūpānapāyāttu uddeśa evāsau | sāmānyasañjñayā kīrtanamuddeśaḥ, prakārabhedasañjñayā kīrtanaṃ vibhāga iti | tathā coddeśatayaiva tatra tatra bhāṣyakāro vyavaharati 'ayathārthaḥ pramāṇoddeśaḥ' ityākṣepe, tasmād 'yathārtha eva pramāṇoddeśaḥ' iti ca samādhānamabhidadhānaḥ | tasmāttrividhaiva pravṛttiḥ | tatroddeśaḥ prathamamavaśyaṃ kartavyo'nuddiṣṭasya lakṣaṇaparīkṣānupapatteḥ | sāmānyaviśeṣalakṣaṇayorapi paurvāparyaniyamo'styeva, alakṣite sāmānye viśeṣalakṣaṇāvasrābhāvāt | parīkṣā tu lakṣaṇottarakālabhāvinīti tatsvarūpanirūpaṇādeva gamyate | vibhāgasāmānyalakṣaṇayostu nāsti paurvāparyaniyamaḥ, pūrvaṃ vā sāmānyalakṣaṇaṃ tato vibhāgaḥ pūrvaṃ vā vibhāgastataḥ sāmānyalakṣaṇamucyata iti | tadihoddeśastāvadvyākhyātaḥ |
Linked texts (1)
- Nyāyamañjarī — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit