Pramāṇa · Search · About · API

A Cluster of Nyāya Flowers 68.p32

Nyāyamañjarīgranthibhaṅga 68.p32

Language
Sanskrit

68.p32

grahaṇakāraṇakatvāt | iha codāharaṇasādharmyapadopāttaṃ liṅgasāmānyameva viśeṣo gṛhyata iti kutaḥ saṃśayaḥ ? sādhyasādhanapadamapi na paryāyamātramapi tu pañcalakṣaṇakapratibandhasūcanena hetorhetutvasamarthanārthametat, kasmāddheturheturbhavati sādhyasādhanatvād gamakatvādityarthaḥ | sādhyasādhanatā cāsya pañcalakṣaṇākāt pratibandhād vinā na nirvahatītyasau sādhyasādhanapadena lakṣyate | so'pi ca prayojyaprayojakabhāvagarbhaḥ sādhanāṅgatāmetīti tathāvidha eva sūcyate | ata eva cāprayojaka evaikaḥ paramārthaṃto hetvābhāsa iti vakṣyate | tadidamīdṛśaṃ sādhyasādhanatvaṃ hetoḥ kuto bhavatītyudāharaṇasādharmyāditi saṃśayaṃ vyavacchindantyā pañcamyā kathyate, ataśca yaducyate paraiḥ 'sādharmyaṃ yadi hetuḥ syānna vākyāṃśo na pañcamī'iti, tadidamanupapannam, pañcamyāḥ arthātmakatve hetāvanupayogāt tatrāpi vā tasyāḥ samarthitatvāt, vākyāṃśe lakṣaṇāntarakaraṇāt | taccedamidānīmucyate udāharaṇasādharmyāt sādhyasādhanaṃ hetuḥ | yadyapi ca jñānasyāpyudāharaṇasādharmyāt karmabhūtāt karaṇātmakatvād vā bhavatyabhinirvṛttistathāpi vākyāvayava prakaraṇasāmarthyād vacanamavasīyate | yadi vākyāvayavaprakaraṇamidaṃ kimarthaṃ tarhyarthavyutpādanam ? uktamatra tadaupayikatvād iti | sādhyasādhanagrahaṇaṃ vacanalakṣaṇe kimartham, hetvābhāsavacananirasanamarthātmakahetulakṣaṇādeva hi siddham | na, hetvābhāsavacanavyavacchedakaṃ pakṣadharmavacanaṃ kṛtakatvādityevamādi prayoktavyamapi tu hetuvibhaktyantaṃ kṛtakatvādityevamādi prayoktavyamiti kṛtakatveneti kṛtako'yamasmāditi vā abhidhātavyam, evaṃ hi tat sādhyasādhanaṃ bhavatīti |

Linked texts (1)