Pramāṇa · Search · About · API

Nyayasutra 1.38

Anvīkṣānayatattvabodha 1.38

Language
Sanskrit

1.38

kāryānyatve'bhivyaktilakṣaṇe prayatnasyāhetutvaṃ kutaḥ ? yatānupalabdhikāraṇasyāvaraṇasyā[ā]derupapattirbhavati tatra tathā yataḥ | na ca śabdasyānupalabdhikāraṇaṃ kiñcidupalabhyate, yenābhivyaktau śabdasya prayatnāhetutvaṃ kalpyeta | anyathā ghaṭādyutpattāvapi tathātvāpattiriti nāsiddho heturityarthaḥ |
evama[pra]saṅgasamāpi tatraivāntarbhūtā, na tvanupalabdhisamāyām | tathā hi pramāṇaṃ yadi svātmani pramāṇaṃ tadā pramāṇaviṣayatayā prameyavanna pramāṇam | atha svātmani na pramāṇaṃ tadā kathaṃ tatpramāṇam | yathā vā ghaṭaḥ svātmani ghaṭarūpavānna vā ? ādye ātmāśrayaḥ, antye nāsau ghaṭaḥ | na hi svātmanyaghaṭa iti pratyavasthānaṃ syāttadā'nupalabdhisamāyāmantarbhāvaḥ syāt | na cātraiva pratyavasthānaṃ, kintvanavasthābhayena pramāṇapramāyāḥ pramāṇājanyatvādvyabhicāritayā prameyapramāṃ pratyapi na pramāṇaṃ janakam | tathā ca pramāṇasya pramityajanakatvāpādanaprasaṅgasamaḥ, svavyāghātakatayā jātitvāt, svayamupanyastapramāṇasyāpi pramityajanakatvāt | uktajātibhinnajātitvasyopapattisamatvāttatrāntarbhāvo yujyate | pratyakṣasamādayastu pratipramāṇa[m]pratyavasthānarūpatayā sādharmya vaidharmyaprakaraṇasamāṣvantarbhavati | bāghapratirodhopakramānirvāhakatvamātre tu kevalaniranuyojyānuyoge, avyāptisamā tu chalameva | sāmānyaṃ vivakṣitaṃ tiraskṛtyāvivakṣitaviśeṣapuraskāreṇa pratyavasthānāt, tarhi caikatvādinā viśiṣya vyāptiryena niyatā tatsiddhiḥ syāt | vyatirekagrahopāyastu caturthe varṇitaḥ | prativandisamā tu matānujñā, nityapratnasiddhau tadvatpādopayoginī buddhiḥ na siddhayeditīṣṭasye[syai]vāpādanāt | evaṃ śaṅkāpiśācīsamāpyupapattisamāyāmantarbhaviṣṇuḥ | viparītaprasaktisamā tu prāptisamāprabhedaḥ, niṣedhasyāpi tanniṣedhyatayā sādhyatvāt, sādhyaṃ prāpya vā'prāpyaveti vikalpopakramāt | anupakārasamāpi viṣayidharmāpekṣayā'nupalabdhisamāprabhedaḥ | uparañjakadharmāpekṣayā tu nityasamāviśeṣaḥ | siddhasādhanasamā vākchalam | adṛṣṭaprāgbhāvasyāpi 1 aprāgbhāvāpratiyogivad vyāptimajjandhatvasya sādhyatayā puraskṛtasya तिरस्कारेण सामान्यमादाय प्रत्यवस्थानात् । असंidentical-looking dot or mark? असंidentical looks like असंंशय? no, असंidentical-looking shape. It is असंidentical - असंidentical is incorrect, it says: असंidentical no, असंidentical = असंidentical is not Hindi: असंंशयसमा ? Let's read: "असंशयसमाप्यनुपलब्धिसमाप्रभेदः," yes: "असंशयसमाप्यनुपलब्धिसमाप्रभेदः," svātmani tādrūpyeṇa vṛttyavṛttikalpopakramāt | anupapattisamā tu śaṅkāpiśācīrūpatvenopapattisamāntarbhūtā | viśeṣasamā ca matānujñāprabhedaḥ, iṣṭāpādanarūpatvāt | samuccayasamā tu tadvattāmātreṇa samuccayā'bhyupagame'pi tasya sādhyatayā samuccīyamānatvamāropya pravṛtte rvākchalam | evamanyadapyuktibhedāt jātibhedānantyam | tattajjātilakṣaṇānusandhānāt tatra tatrāntarbhāvena pratividheyamiti |
[ṣaṭpakṣīrūpakathābhāsaprakaraṇam]
evaṃ gotvādagosiddhivattatsiddhi[5|
tatra ṣaṭpakṣīrūpakathābhāsāvatāraṇārthaṃ sūtram-

Linked texts (1)