Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.10
Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.10
- Language
- Sanskrit
7.p3.10
sarvaṃ nānā= na kaścideko bhāvo vidyate, kasmāt ?, bhāvalakṣaṇapṛthaktvāt= bhāvasya lakṣaṇam= abhidhānam= yena lakṣyate bhāvaḥ sa samākhyāśabdaḥ tasya pṛthagviṣayatvāt= sarvobhāvasamākhyāśabdaḥ samūhavācī, ’kumbhaḥ’ iti saṃjñāśabdo gandharasarūpasparśasamūhe bradhnapārśvagrīvādisamūhe ca vartate, nidarśanamātraṃ cedamiti || 34 || nyā. sū. || 4 || 1 || 35 || na-- anekalakṣaṇairekabhāvaniṣpatteḥ || 35 || ’anekavidhalakṣaṇaiḥ’ iti madhyamapadalopī samāsaḥ, gandhādibhiśca guṇairbudhnādibhiścāvayavaiḥ saṃbaddha eko bhāvo niṣpadyate| guṇavyatiriktaṃ ca dravyam avayavātiriktaścā'vayavīti, vibhaktanyāyaṃ caitadubhayamiti || 35 || nyā. sū. || 4 || 1 || 36 || athāpi--- lakṣaṇavyavasthānādevā'pratiṣedhaḥ || 36 || ’na kaścideko bhāvaḥ’ ityayuktaḥ pratiṣedhaḥ, kasmāt ?. lakṣaṇavyavasthānādeva= yadiha lakṣaṇaṃ bhāvasya saṃjñāśabdabhūtaṃ tadekasmin vyavasthitam-- ’yaṃ kumbhamadrākṣaṃ taṃ spṛśāmi’ ’yamevā'sprākṣaṃ taṃ paśyāmi’ iti. nā'ṇusamūho gṛhyate iti. aṇusamūhe cāgṛhyamāṇe yad gṛhyate tadekameveti || athāpyetadanūktam-- nāstyeko bhāvo yasmātsamudāyaḥ| ekānupapatternāstyeva samūhaḥ| nāstyeko bhāvo yasmāt samūhe bhāvaśabdaprayogaḥ, ekasya cānupapatteḥ samūho nopapadyate-- ekasamuccayo hi samūha iti, vyāhatatvādanupapannam-- ’nāstyeko bhāvaḥ’ iti| yasya pratiṣedhaḥ pratijñāyate-- ’samūhe bhāvaśabdaprayogāt’ iti hetuṃ bruvatā sa evābhyunujñāyate-- ekasamuccayo hi samūha iti|