Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.12
Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.12
- Language
- Sanskrit
7.p3.12
svena bhāvena sadbhāvād bhāvānām= svena dharmeṇa bhāvā bhavantīti pratijñāyate| kaśca svo dharmo bhāvānām ?, dravyaguṇakarmaṇāṃ sadādi sāmānyam. dravyāṇāṃ kriyāvadityevamādirviśeṣaḥ. sparśaparyantāḥ pṛthivyā iti ca, pratyekaṃ cā'nanto bhedaḥ, sāmānyaviśeṣasamavāyānāṃ ca viśiṣṭā dharmā gṛhyante, soyamabhāvasya nirupākhyatvāt saṃpratyāyako'rthabhedo na syāt. asti tvayaṃ tasmānna sarvamabhāva iti| atha vā--- "na-- svabhāvasiddherbhāvānām" iti svarūpasiddheriti. gauritiprayujyamāne śabde jātiviśiṣṭaṃ dravyaṃ gṛhyate nābhāvamātram. yadi ca sarvamabhāvaḥ gaurityabhāvaḥ pratīyeta, gośabdena cābhāva ucyeta, yasmāttu gośabdaprayoge dravyaviśeṣaḥ pratīyate nābhāvastasmādayuktamiti| atha vā-- "na-- svabhāvasiddheḥ" iti ’asan gauraśvātmanā’ iti gavātmanā kasmānnocyate ? avacanād ’gavātmanā gaurasti’ iti svabhāvasiddhiḥ, ’anaśvo'śvaḥ’ iti vā ’gauragauḥ’ iti vā kasmānnocyate ? avacanāt svena rūpeṇa vidyamānatā dravyasyetivijñāyate| avyatirekapratiṣedhe ca bhāvānāma'satpratyayasāmānādhikaraṇyam| saṃyogādisaṃbandho vyatirekaḥ atrā'vyatireko'bhedākhyasaṃbandhaḥ tatpratiṣedhe cāsatpratyayasāmānādhikaraṇyaṃ yathā-- ’na santi kuṇḍe badarāṇi’ iti, ’asan gauraśvātmanā’ ’anaśvogauḥ’ iti ca gavāśvayoravyatirekaḥ pratiṣidhyate= gavāśvayorekatvaṃ nāstīti. tasmin pratiṣidhyamāne bhāvena gavā sāmādhikaraṇyamasatpratyayasya-- ’asan gauraśvātmanā’ iti. yathā ’na santi kuṇḍe badarāṇi’ iti kuṇḍe badarasaṃyoge pratiṣidhyamāne sadbhirasatpratyayasya sāmādhikaraṇyamiti || 38 || nyā. sū. || 4 || 1 || 39 ||