Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.13

Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.13

Language
Sanskrit

7.p3.13

na svabhāvasiddhiḥ-- āpekṣikatvāt || 39 || apekṣākṛtam āpekṣikam, hrasvāpekṣākṛtaṃ dīrghaṃ dīrghāpekṣākṛtaṃ hrasvam. na svenātmanā'vasthitaṃ kiṃcit| kasmāt ?. apekṣāsāmarthyāt. tasmānna svabhāvasiddhirbhāvānāmiti || 39 || nyā. sū. || 4 || 1 || 40 || vyāhatatvādayuktam || 40 || yadi hrasvāpekṣākṛtaṃ dīrghaṃ kimidānīmapekṣya ’hrasvam’ iti gṛhyate ?| atha dīrghāpekṣākṛtaṃ hrasvam ? dīrghamanāpekṣikam, evamitaretarāśrayayorekābhāve'nyatarābhāvādubhayābhāva ityapekṣāvyavasthānupapannā| svabhāvasiddhāva'satyāṃ samayoḥ parimaṇḍalayorvā dravyayorāpekṣike dīrghatvahrasvatve kasmānna bhavataḥ ?| apekṣāyāmanapekṣāyāṃ ca dravyayorabhedaḥ= yāvatī dravye apekṣamāṇe tāvatī evānapekṣamāṇe nā'nyataratra bhedaḥ| āpekṣikatve tu satya'nyataratra viśeṣopajanaḥ syāditi| kimapekṣāsāmarthyamiticet ? dvayorgrahaṇe'tiśyagrahaṇopapattiḥ| dve dravye paśyan ekatra vidyamānamatiśayaṃ gṛhṇāti tad dīrghamiti vyavasyati, yacca hīnaṃ gṛhṇāti tad hrasvamiti vyavasyatīti, etaccāpekṣāsāmarthyamiti || 40 || nyā. sū. || 4 || 1 || 41 || atheme saṃkhyaikāntāḥ-- sarvamekam-- sada'viśeṣāt, sarvaṃ dvedhā-- nityānityabhedāt, sarvaṃ tredhā-- jñātā jñānaṃ jñeyamiti, sarvaṃ caturdhā-- pramātā pramāṇaṃ prameyaṃ pramitiriti, evaṃ yathāsaṃbhavamanye'pīti| tatra parīkṣā--- saṃkhyaikāntā'siddhiḥ-- kāraṇānupapattyupapattibhyām || 41 || yadi sādhyasādhānayornānātvam ? ekānto na sidhyati-- vyatirekāt, atha sādhyasādhanayorabhedaḥ ? evamapyekānto na sidhyati-- sādhanābhāvāt, na hi tamantareṇa kasyacit siddhiriti || 41 || nyā. sū.