Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.15

Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.15

Language
Sanskrit

7.p3.15

prāṅ niṣpattervṛkṣaphalavat tat syāt || 47 || yathā phalārthinā vṛkṣamūle sekādi parikarma kriyate tammiṃśca pradhvaste pṛthivīdhāturabdhātunā saṃgṛhīte āntareṇa tejasā pacyamāno rasadravyaṃ nirvartayati sa dravyabhūto raso vṛkṣānugataḥ pākaviśiṣṭo vyūhaviśeṣeṇa saṃniviśamānaḥ parṇādi phalaṃ nirvartayati evaṃ pariṣekādi karmacārthavat-- na ca vinaṣṭāt phalaniṣpattiḥ| tathā pravṛttyā saṃskāro dharmādharmalakṣaṇo janyate sa jāto nimittāntarānugṛhītaḥ kālāntare phalaṃ niṣpādayatīti. uktaṃ caitat-- "pūrvakṛtaphalānubandhāt tadutpattiḥ 3-2-62" iti || 47 || nyā. sū. || 4 || 1 || 48 || tadidaṃ prāṅ niṣpatterniṣpadyamānam-- nā'sat. na sat. na sadasat-- sadasatorvaidharmyāt || 48 || prāṅniṣpatterniṣpattidharmakaṃ nā'sat-- upādānaniyamāt= kasyacidutpattaye kiṃcidupādeyaṃ na sarvaṃ sarvasyetya'sadbhāve niyamo nopapadyate iti| na sat-- prāgutpattervidyamānasyotpattiranupapanneti| na sadasat-- sadasatorvaidharmyāt= 'sat’ ityarthābhyanujñā. ’asat’ ityarthapratiṣedhaḥ etayorvyāghāto vaidharmyaṃ vyāghātādavyatirekānupapattiriti || 48 || nyā. sū. || 4 || 1 || 49 || prāgutpatterutpattidharmakama'saditya'ddhā, kasmāt ?--- utpādavyayadarśanāt || 49 || yatpunaruktam-- ’prāgutpatteḥ kāryaṃ nā'sat-- upādānaniyamāt’ iti ?--- nyā. sū. || 4 || 1 || 50 || buddhisiddhaṃ tu tada'sat || 50 || idamasyotpattaye samarthaṃ na sarvamiti prāgutpatterniyatakāraṇaṃ kāryaṃ buddhyā siddham-- utpattiniyamadarśanāt tasmādupādānaniyamasyopapattiḥ| sati tu kārye prāgutpatterutpattireva nāstīti || 50 || nyā. sū. || 4 ||