Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.16

Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.16

Language
Sanskrit

7.p3.16

1 || 51 || āśrayavyatirekād vṛkṣaphalotpattivadityahetuḥ || 51 || mūlasekādi parikarma phalaṃ cobhayaṃ vṛkṣāśrayam. karma ceha śarīre phalaṃ cā'mutreti āśrayavyatirekādaheturiti || 51 || nyā. sū. || 4 || 1 || 52 || prīterātmāśrayatvādapratiṣedhaḥ || 52 || prītirātmapratyakṣatvādātmāśrayā tadāśrayameva karma dharmasaṃjñitam-- dharmasyātmaguṇatvāt tasmādāśrayavyatirekānupapattiriti || 52 || nyā. sū. || 4 || 1 || 53 || na-- putrapaśustrīparicchadahiraṇyā'nnādiphalanirdeśāt || 53 || putrādi phalaṃ nirdiśyate na prītiḥ-- "grāmakāmo yajeta" "putrakāmo yajeta" iti. tatra yaduktam-- ’prītiḥ phalam’ iti etadayuktam || 53 || nyā. sū. || 4 || 1 || 54 || tatsaṃbandhāt phalaniṣpattesteṣu phalavadupacāraḥ || 54 || putrādisaṃbandhāt phalaṃ prītilakṣaṇamutpadyate iti putrādiṣu phalavadupacāro yathā'nne prāṇaśabdaḥ-- "annaṃ vai prāṇāḥ" iti || 54 || phalānantaraṃ duḥkhamuddiṣṭamuktaṃ ca-- "bādhanālakṣaṇaṃ duḥkham 1-1-21" iti. tat kimidaṃ pratyātmavedanīyasya= sarvajantupratyakṣasya sukhasya pratyākhyānam ? āhosvidanyaḥ kalpaḥ ? iti, anya ityāha, katham ?, na vai sarvalokasākṣikaṃ sukhaṃ śakyaṃ pratyākhyātum| ayaṃ tu janmamaraṇaprabandhānubhavanimittād duḥkhād nirviṇṇasya duḥkhaṃ jihāsato duḥkhasaṃjñābhāvanopadeśo duḥkhahānārtha iti| kayā yuktyā ?, sarve khalu sattvanikāyāḥ sarvāṇyutpattisthānāni sarvaḥ punarbhavo bādhanānuṣakto duḥkhasāhacaryāt "bādhanālakṣaṇaṃ duḥkham 1-1-21" ityuktam. ṛṣibhirduḥkhasaṃjñābhāvanamupadiśyate, atra ca heturupādīyate--- nyā. sū. || 4 || 1 || 55 ||