Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.17

Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.17

Language
Sanskrit

7.p3.17

vividhabādhanāyogād duḥkhameva janmotpattiḥ || 55 || janma= jāyate iti śarīrendriyabuddhayaḥ, śarīrādīnāṃ saṃsthānaviśiṣṭānāṃ prādurbhāva utpattiḥ, vividhā ca bādhanā-- hīnā madhyamā utkṛṣṭā ceti. utkṛṣṭā nārakiṇāṃ. tiraścāṃ tu madhyamā, manuṣyāpāṃ hīnāḥ. devānāṃ hīnatarā vītarāgāṇāṃ ca, evaṃ sarvamutpattisthānaṃ vivadhibādhanānuṣaktaṃ paśyataḥ sukhe tatsādhaneṣu ca śarīrendriyabuddhiṣu duḥkhasaṃjñā vyavatiṣṭhate. duḥkhasaṃjñāvyavasthānāt sarvalokeṣva'nabhiratisaṃjñā bhavati. anabhiratisaṃjñāmupāsīnasya sarvalokaviṣayātṛṣṇā vicchidyate. tṛṣṇāprahāṇāt sarvaduḥkhād vimucyate iti, yathā viṣayogāt payo viṣayamiti budhyamāno nopādatte. anupādadāno maraṇaduḥkhaṃ nāpnoti || 55 || nyā. sū. || 4 || 1 || 56 || duḥkhoddeśastu na sukhasya pratyākhyānam, kasmāt ?--- sukhasyāpyantarālaniṣpatteḥ || 56 || na khalvayaṃ duḥkhoddeśaḥ sukhasya pratyākhyānam, kasmāt ?, sukhasyāntarālaniṣpateḥ= niṣpadyate khalu bādhanāntarāleṣu sukhaṃ pratyātmavedanīyaṃ śarīriṇāṃ tadaśakyaṃ pratyākhyātumiti || 46 || nyā. sū. || 4 || 1 || 57 || athāpi--- bādhanā'nivṛttervedayataḥ paryeṣaṇadoṣādapratiṣedhaḥ || 57 || sukhasya duḥkhoddeśeneti prakaraṇāt, paryeṣaṇam= prārthanā= viṣayārjanatṛṣṇā. paryeṣaṇasya doṣo yadayaṃ vedayamānaḥ prārthayate. taccā'sya prārthitaṃ na saṃpadyate. saṃpadya vā vipadyate. nyūnaṃ vā saṃpadyate. bahupratyanīkaṃ vā saṃpadyate. ityetasmāt paryeṣaṇadoṣāt nānāvidho mānasaḥ saṃtāpo bhavati. evaṃ vedayataḥ paryeṣaṇadoṣād bādhanāyā anavṛttiḥ. bādhanā'nivṛtterduḥkhasaṃjñābhāvanamuddiśyate.