Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.18
Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.18
- Language
- Sanskrit
7.p3.18
anena kāraṇena duḥkhaṃ janma na tu sukhasyābhāvāditi| athāpyetadanūktam--- "kāmaṃ kāmayamānasya yadā kāmaḥ samṛdhyate| athainamaparaḥ kāmaḥ kṣiprameva prabādhate ||" "api cedudanemi samantād bhūmimālabhate sagavāśvāṃ na sa tena dhanena dhanaiṣī tṛpyati kiṃ nu sukhaṃ dhanakāme" iti || 57 || nyā. sū. || 4 || 1 || 58 || duḥkhavikalpe sukhābhimānācca || 58 || duḥkhasaṃjñābhāvanopadeśaḥ kriyate, ayaṃ khalu sukhasaṃvedane vyavasthitaḥ sukhaṃ paramapuruṣārthaṃ manyate-- na sukhādanyad niḥśreyasamasti. sukhe prāpte caritārthaḥ kṛtakaraṇīyo bhavati. mithyāsaṃkalpāt mukhe tatsādhaneṣu ca viṣayeṣu saṃrajyate. saṃraktaḥ sukhāya ghaṭate. ghaṭamānasyā'sya janmajarāvyādhiprāyaṇā'niṣṭasaṃyogeṣṭaviyogaprārthitānupapattinimittamanekavidhaṃ yāvad duḥkhamutpadyate taṃ duḥkhavikalpaṃ sukhamityabhimanyate. sukhāṅgabhūtaṃ duḥkhaṃ-- na duḥkhamanāsādya śakyaṃ sukhamavāptum. tādarthyāt sukhamevedamiti sukhasaṃjñopahataprajñaḥ-- ’jāyasya mriyasva saṃghāva’ iti saṃsāraṃ nātivartate. tadasyāḥ sukhasaṃjñānayāḥ pratipakṣo duḥkhasaṃjñābhāvanamupadiśyate. duḥkhānuṣaṅgād duḥkhaṃ janmeti na sukhasyābhāvāt| yadyevaṃ kasmāt ’duḥkhaṃ janma’ iti nocyate ?. soyamevaṃ vācye yadevakāha-- "duḥkhameva janma 55" iti tena sukhābhāvaṃ jñāpayatīti, janmavinigrahārthīyo vai khalvayamevaśabdaḥ, katham ? na duḥkhaṃ janma svarūpataḥ kiṃ tu duḥkhopacārāt. evaṃ sukhamapīti etada'nenaiva nivartyate na tu duḥkhameva janmeti || 58 || nyā. sū. || 4 || 1 || 59||
Linked texts (1)
- Critical edition (BORI) — Sanskrit