Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.19
Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.19
- Language
- Sanskrit
7.p3.19
duḥkhopadeśānantaramapavargaḥ sa pratyākhyāyate--- ṛṇakleśapravṛttyanubandhādapavargābhāvaḥ || 59 || ṛṇānubandhānnāstyapavargaḥ= "jāyamāno ha vai brāhmaṇastribhirṛṇairṛṇavān jāyate-- brahmacaryeṇa ṛṣibhyo yajñena devebhyaḥ prajāyā pitṛbhyaḥ" iti ṛṇāni. teṣāmanubandhaḥ= svakarmabhiḥ saṃbandhaḥ-- karmasaṃbandhavacanāt-- "jarāmarya vā etatsatraṃ yadagnihotraṃ darśapūrṇamāsau ceti= jarayā ha eṣa tasmāt satrādvimucyate mṛtyunā ha vā" iti ṛṇānubandhādapavargānuṣṭhānakālo nāstītya'pavargābhāvaḥ| kleśānubandhānnastyapavargaḥ= kleśānubaddha evāyaṃ mriyate kleśānubaddhaśca jāyate nāsya kleśānubandhavicchedo gṛhyate| pravṛttyanubandhānnāstyapavargaḥ= janmaprabhṛtya'yaṃ yāvatprāyaṇaṃ vāgbuddhiśarīrārambheṇā'vimukto gṛhyate tatra yaduktam-- "duḥkhajanmapravṛttidoṣamithyājñānānāmuttarottarāpāye tadanantarāpāyādapavargaḥ 1-1-2" iti tadanupapannamiti || 59 || nyā. sū. || 4 || 1 || 60 || atrābhidhīyate-- yattāvat ’ṛṇānubandhāt’ iti ?. ṛṇairiva ṛṇairiti --- pradhānaśabdānupapatterguṇaśabdenānubādaḥ-- nindāpraśaṃsopapatteḥ || 60 || "ṛṇaiḥ" iti nāyaṃ pradhānaśabdaḥ, yatra khalvekaḥ pratyādeyaṃ dadāti dvitīyaśca pratideyaṃ gṛhṇāti tatrāsya dṛṣṭatvāt pradhānamṛṇaśabdaḥ. na caitadihopapadyate pradhānaśabdānupapatterguṇaśabdenāyamanuvādaḥ-- ṛṇairiva ṛṇairiti, prayuktopamaṃ caitad yathā-- "agnirmāṇavakaḥ"iti= anyatra dṛṣṭaścāyamṛṇaśabda iha prayujyate yathāgniśabdo māṇavake| kathaṃ guṇaśabdenānuvādaḥ ?, nindāprasaṃsopapatteḥ= karmalope ṛṇīva ṛṇā'dānād nindyate.