Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.20
Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.20
- Language
- Sanskrit
7.p3.20
karmānuṣṭhāne ca ṛṇīva ṛṇadānād praśasyate sa evopamārtha iti| "jāyamānaḥ" iti guṇaśabdaḥ-- viparyaye'nadhikārāt= "jāyamāno ha vai brāhmaṇaḥ" iti ca śabdo gṛhasthaḥ saṃpadyamānaḥ, jāyamāna iti= yadāyaṃ gṛhastho jāyate tadā karmabhiradhikriyate-- mātṛto jāyamānasyānadhikārāt= yadā tu mātṛto jāyate kumāro na tadā karmabhiradhikriyate-- arthinaḥ śaktasya cādhikārāt= arthinaḥ karmabhiradhikāraḥ-- karmavidhau kāmasaṃyogasmṛteḥ-- "agnihotraṃ juhuyāt svargakāmaḥ" ityevamādi, śaktasya ca pravṛttisaṃbhavāt= śaktasya karmabhiradhikāraḥ-- pravṛttisaṃbhavāt= śaktaḥ khalu vihite karmaṇi pravartate netara iti| ubhayābhāvastu pradhānaśabdārthe| mātṛto jāyamāne kumāre ubhayam= arthitā śaktiśca na bhavatīti, na bhidyate laukikād vākyād vaidikaṃ vākyam-- prekṣāpūrvakāripuruṣapraṇītatvena, tatra laukikastāvadaparīkṣakopi na jātamātraṃ kumāramevaṃ brūyāt-- ’adhīṣva yajasva brahmacaryaṃ cara’ iti. kuta eṣa ṛṣirupapannā'navadyavādī upadeśārthena prayukta upadiśati ?, na khalu vai nartakondheṣu pravartate na gāyano badhireṣviti| upadiṣṭārthavijñānaṃ copadeśaviṣayaḥ= yaścopadiṣṭamarthaṃ vijānāti taṃ pratyupadeśaḥ kriyate na caitadasti jāyamānakumārake iti| gārhasthyaliṅgaṃ ca mantrabrāhmaṇaṃ karmābhivadati= yacca mantrabrāhmaṇaṃ karmābhivadati tat patnīsaṃbandhādinā gārhasthyaliṅgenopapannaṃ tasmād gṛhasthoyaṃ jāyamāno'bhidhīyate iti || arthitvasya cāvipariṇāme jarāmaryavādopapattiḥ|