Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.22

Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.22

Language
Sanskrit

7.p3.22

yathā śāstrāntarāṇi sve sve'dhikāre pratyakṣato vidhāyakāni nā'rthāntarābhāvād evamidaṃ brāhmaṇaṃ gṛhasthaśāstraṃ sve'dhikāre pratyakṣato vidhāyakaṃ nāśramāntarāṇāmabhāvāditi| ṛgbrāhmaṇaṃ cāpavargābhidhāyya'bhidhīyate= ṛcaśca brāhmaṇāni cāpavargābhivādīni bhavanti. ṛvaśca tāvat-- "karmabhirmṛtyumṛṣayo niṣeduḥ prajāvanto draviṇamicchamānāḥ, athāpare ṛṣayo manīṣiṇaḥ paraṃ karmabhyo'mṛtatvamānaśuḥ," "na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ" "pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ vibhrājate tad yatayo viśanti" "vedāhametaṃpuruṣaṃ mahāntamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt. tameva viditvā'timṛtyumeti nānyaḥ panthā vidyate'yanāya"| atha brāhmaṇāni-- "trayo dharmaskandhāḥ-- yajño'dhyayanaṃ dānamiti prathamastapa eva dvitīyo brahmacāryā''cāryakulavāsīti tṛtīyo'tyantamātmānamācāryakule'vasādayan sarve evaite puṇyalokā bhavanti brahmasaṃstho'mṛtatvameti" "etameva pravrājino lokamabhīpsantaḥ pravrajantīti" "atho khalvāhuḥ-- kāmamaya evāyaṃ puruṣa iti sa yathākāmo bhavati tathākraturbhavati yathākraturbhavati tatkarma kurute yatkarma kurute tadabhisaṃpadyate" iti karmabhiḥ saṃsaraṇamuktvā prakṛtamanyadupadiśanti-- "iti tu kāmayamāno'thā'kāmayamāno yo'kāmo niṣkām ātmakāma āptakāmo bhavati na tasya prāṇā utkrāmanti ihaiva samavalīyante brahmaiva san brahmāpyeti" iti, tatra yaduktam-- ’ṛṇānubandhādapavargābhāvaḥ’ iti etadayuktamiti| "yecatvāraḥ pathayo devayānāḥ" iti ca cātugaśramyaśruteraikāśramyānupapattiḥ|