Pramāṇa · Search · About · API

Commentary on the Nyāyasūtra 7.p3.23

Nyāyabhāṣya (complete text) 7.p3.23

Language
Sanskrit

7.p3.23

phalārthinaścedaṃ brāhmaṇam-- "jarāmaryaṃ vā etatsatraṃ yadagrihotraṃ darśapūrṇamāsau ca" iti || 60 || nyā. sū. || 4 || 1 || 61 || katham ?--- samāropaṇādātmanyapratiṣedhaḥ || 61 || "prājāpattyāmiṣṭiṃ nirupya nasyāṃ sarvavedasaṃ hutvā ātmanyagnīn samāropya brāhmaṇaḥ pravrajet" iti śrūyate tena vijānīmaḥ-- prajāvittalokaiṣaṇābhyo vyutthitasya nivṛtte phalārthitve samāropaṇaṃ vidhīyate iti, evaṃ ca brāhmaṇāni-- "so'nyad vratamupākaraṣyimāṇo yājñavalkyo maitreyīmitihovāca-- pravrajiṣyan vā are ahamasmāt sthānādasmi hanta te'nayā kātyāyanyā sahāntaṃ karavāṇīti. athāpyuktānuśāsanāsi maitreyi etāvadare khalvamṛtatvamiti hoktvā yājñavalkyaḥ pravavrāja" iti|| 61 || nyā. sū. || 4 || 1 || 62 || pātracayāntānupapatteśca phalābhāvaḥ || 62 || jarāmarye ca karmaṇya'viśeṣeṇa kalpyamāne sarvasya pātracayāntāni karmāṇīti prasajyate tatraiṣaṇāvyutthānaṃ na śrūyeta-- "etaddha sma vai tatpūrve brāhmaṇā anūcānā vidvāṃsaḥ prajāṃ na kāmayante kiṃ prajayā kariṣyāmo yeṣāṃ noyamātmā'yaṃ loka iti. te ha sma putraiṣaṇāyāśca vittaiṣaṇāyāśca lokaiṣaṇāyāśca vyutthāyā'tha bhikṣācaryaṃ caranti" iti, eṣaṇābhyaśca vyutthitasya pātracayāntāni karmāṇi nopapadyante iti nā'viśeṣeṇa kartuḥ prayojakaṃ phalaṃ bhavatīti| cāturāśramyavidhānāccetihāsapurāṇadharmaśāstreṣvaikāśramyānupapattiḥ| tadapramāṇamiticet ? na-- pramāṇena prāmāṇyābhyanujñānāt| pramāṇena khalu brāhmaṇenetihāsapurāṇasya prāmāṇyamabhyanujñāyate-- "te vā khalvete atharvāṅgirasa etaditihāsapurāṇamabhyavadan itihāsapurāṇaṃ pañcamaṃ vedānāṃ vedaḥ" iti.