Lakshanamala 2.1-2.13
Lakṣaṇamālā 2.1-2.13
- Language
- Sanskrit
2.1-2.13
nirāsaḥ| bhogasādhanamityātmanaḥ| arthaprakāśo buddhiḥ| artheti nirviṣayabuddhitvādimatanirāsaḥ| prakāśa ityapratītirūpanirākaraṇam| sarvātmaviśeṣaguṇasādhanaṃ manaḥ| pravṛttidoṣapretyabhāvaphaladuḥkhāpavargāṇāṃ tu sugamāni śāstre
lakṣaṇāni, yadyapi prameyāntaramasti tathāpyetāvadevoktam, apavargopayogāt
tatra ca dravyaṃ pṛthivyādi navadhā, samānatantraparisaṃkhyānāt | tatra
gandhavatī pṛthivī, svabhāvato dravā āpaḥ, auṣṇyavattejaḥ, arūpasparśavān
vāyuḥ, śabdaguṇaḥ ākāśaḥ, parāparavyatikarānumeyaḥ kālaḥ, parāparavyavahārāsādhāraṇakāraṇaṃ dik| ātmamanasostu lakṣaṇamuktameva, evaṃ navadravyāṇi
caturviṃśatirguṇāḥ, tatraiva parisaṃkhyānāt | tatra cakṣurgrāhya evārtho
rūpam | rasanagrāhya evārthorasaḥ | ghrāṇagrāhyaevārtho gandhaḥ, sparśanagrāhyo'rthaḥ
sparśaḥ | yadviśiṣṭe dravye ekamityādivyavahāraḥ sā saṃkhyā | yadviśiṣṭe
dravye dīrghamityādivyavahārastat parimāṇam | yadviśiṣṭe dravye pṛthagityādivyavahārastat pṛthaktvam | karmavirodhī guṇaḥ saṃyogaḥ | saṃyogavirodhī guṇovibhāgaḥ | yadviśiṣṭe dravye paramaparamiti vyavahāraste paratvāparatve
āhlādaḥ sukham | pīḍā dukham | anurāga icchā | asahiṣṇutā dveṣaḥ
utsāhaḥ prayatnaḥ | patanāsamavāyikāraṇaṃ gurutvam | syandanāsamavāyikāraṇaṃ
dravatvam | yadviśiṣṭe snigdhamiti vyavahāraḥ sa snehaḥ | yad dvitīyāvasthāsamaveta utpannaḥ tasya tadavasthāpādako guṇaḥ saṃskāraḥ | śrutyādivihitānuṣṭhānasādhyaḥ puruṣaguṇo dharmaḥ | śrutyādiniṣiddhānuṣṭhānasādhyaḥ puruṣaguṇo'dharmaḥ
śrotragrāhyo'rthaḥ śabda iti